ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٠

باب جمع مكسّر

828

و زائد العادي الرّباعي احذفه ما * لم يك لينا اثره اللّذ ختما

عاطفه ، مفعول فعل محذوف به روش تفسير ، مضاف اليه ، مفعول العادى ، فعل امر و فاعل و مفعول ، مصدريه ظرفيه ، فعل جحد ناقص و ضمير مستتر اسم آن ، خبر ، منصوب ظرف متعلق به محذوف ، خبر مقدم ، ضمير غائب مضاف اليه ، موصول مبتداى مؤخّر ، فعل و فاعل و الف اطلاق جمله صله .

و حرف زائد اسمى را كه تجاوزكننده است از رباعى ( يعنى خماسى ) ، حذف كن آن زائد را مادام كه نباشد حرف لينى كه در عقب آن باشد ، آنچنان حرفى كه خاتمه داده است كلمه را ( سبطرى و سباطر ) .

829

و السّين و التّامن كمستدع ازل * اذ ببنا الجمع بقاهما مخلّ

استيناف ، مفعول مقدم ، عطف به مفعول ، حرف جرّ متعلق به ازل ، كاف اسم به معناى مثل ، مضاف اليه ، فعل امر و فاعل ، حرف تعليل ، جار و مجرور متعلق به مخلّ ، مضاف اليه ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، خبر .

و حرف سين و تاء را از مثل مستدع ، حذف كن ( و بگو مداع ) ، چرا كه به وزن جمع باقى بودن آن دو حرف اخلال رساننده است .

830

و الميم اولى من سواه بالبقا * و الهمز واليا مثله ان سبقا

عطف ، مبتدا ، خبر ، متعلق به اولى ، ضمير غائب مضاف اليه ، متعلق به اولى ، عطف ، مبتدا ، عطف به مبتدا ، مضاف و مضاف اليه خبر ، حرف شرط ، فعل شرط ماضى و فاعل . جواب شرط محذوف است .

و حرف ميم سزاوارتر است از غير آن حرف ، به باقى ماندن و همزه و ياء زائده مثل آن ميم است ( در اولويت به بقاء ) اگر سبقت بگيرند ( بر سائر حروف كلمه ، مثل الندد و ألاد ) .