ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٣

باب جمع مكسّر

805

لفعل اسما صحّ لاما فعلة * و الوضع في فعل و فعل قلّله

خبر مقدم ، حال براى خبر ، فعل و فاعل جمله صفت براى حال ، تمييز ، مبتداى مؤخّر ، عاطفه ، مبتدا ، متعلق به قلّله عطف به فعل ، فعل و فاعل و مفعول جمله خبر .

براى ( جمع در وزن ) فعل در حالى كه اسم صحيح اللّام باشد ، ( وزن ) فعلة است ( مثل دبّ و دببه ) و وضع در وزن فعل و فعل كم قرار داده است وزن فعلة را . ( مثل غرد و غردة ) .

806

و فعّل لفاعل و فاعلة * وصفين نحو عاذل و عاذلة

عاطفه ، مبتدا ، خبر ، عطف به فاعل ، حال براى فاعل و فاعله ، خبر براى مبتداى محذوف ، مضاف اليه ، عطف به عاذل .

و وزن فعّل ( در جمع ) براى وزن فاعل و فاعله كه وصف باشند است ، مثل عاذل و عاذله ( كه مىشود عذّل ) .

807

و مثله الفعّال فيما ذكّرا * و ذان في المعتّل لاما ، ندرا

عاطفه ، مضاف و مضاف اليه خبر مقدم ، مبتداى مؤخّر ، متعلّق به مثل ، ماضى مجهول و نايب فاعل و الف اطلاق جمله صله ، عطف ، اسم اشاره مبتدا ، متعلق به ندر ، تمييز ، فعل و فاعل و الف اطلاق جمله خبر .

و مثل آن فعّل است ، وزن فعّال در آنچه كه ( يعنى وزن فاعل ) مذكّر آورده شود ( تاجر و تجّار ) و اين دو وزن ( فعّال و فعّل ) در وصفى كه معتلّ اللّام است ، كم است .

808

فعل و فعلة فعال لهما * و قلّ فيما عينه اليا منهما

مبتداى اول ، عطف به فعل ، مبتداى ثانى ، خبر براى مبتداى ثانى و جملهء آن خبر براى