ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٩

باب جمع مكسّر

مبتدا ، سه كلمهء بعدى عطف به مبتدا ، خبر ، مضاف اليه .

( وزن‌هاى ) افعله و افعل پس فعله سپس افعال جمع‌هاى قلّه هستند .

792

و بعض ذي بكثرة وضعا يفي * كارجل و العكس جاء كالصّفي

استيناف ، مبتدا ، مضاف اليه ، متعلق به يفى ، تمييز و يا حال و يا منصوب بنزع خافض ، فعل و فاعل جمله خبر ، متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، عاطفه ، مبتدا ، فعل و فاعل جمله خبر ، متعلق به محذوف خبر مبتداى محذوف .

برخى از اين چهار وزن ، ( به دلالت بر ) كثرت ( از ده به بالا ) از حيث وضع عرب ، وفا مىكند ، مثل ارجل و عكس آن ( يعنى وزن كثرت به معناى قلّت يعنى از دو تا ده ) آمده است ( در كلام عرب ) ، مثل صفى ( سنگ سخت و صاف ) .

793

لفعل اسما صحّ عينا افعل * و للرّباعيّ اسما ايضا يجعل

خبر مقدم ، حال براى مجرور ، فعل و فاعل جمله صفت براى حال ، تمييز ، مبتداى مؤخّر ، متعلق به يجعل ، مفعول ثانى ، حال براى مجرور ، مفعول مطلق فعل محذوف ، مضارع مجهول و نايب فاعل كه در اصل مفعول اول است .

براى ( جمع ) وزن فعل كه اسم و صحيح العين است ، وزن افعل است و براى رباعى كه اسم است ، همچنين قرار داده شده است ( ادامه دارد ) .

794

ان كان كالعناق و الذّراع في * مدّ و تانيث وعدّ الاحرف

حرف شرط ، فعل شرط ماضى ناقص و اسم ، متعلق به محذوف خبر كان ، عطف به مجرور ، متعلق به كان ، دو اسم بعدى عطف به مدّ ، مضاف اليه . جواب شرط به قرينهء بيت قبل محذوف است .

اگر باشد اسم رباعى ، مثل عناق و ذراع در مدّ ( حرف سوم ) و در تأنيث و در شمارهء