ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٣

فصل عوامل جزم

به يقترن ، عطف به الفاء ، متعلق به مابعد ، خبر . جملهء جواب شرط محذوف است .

فعل مضارع بعد از جزاء ، اگر مقرون ( و عطف شده باشد ) با فاء و يا واو عاطفه ، به سه وجه داشتن ( رفع و نصب و جزم ) سزاوار است .

704

و جزم او نصب لفعل اثر فاء * او واو ان بالجملتين اكتنفا

عاطفه ، مبتدا ، عطف به جزم ، متعلق به محذوف خبر ، مضاف و مضاف اليه ظرف متعلق به محذوف صفت براى فعل ، عطف به فاء ، حرف شرط ، متعلق به مابعد ، فعل شرط ماضى و فاعل .

جملهء جواب شرط محذوف است .

و جزم يا نصب ، براى فعلى است كه در عقب فاء و يا واو باشد ، اگر به وسيلهء دو جملهء شرط و جزاء دربرگرفته شود ( يعنى بين شرط و جزاء به كار رفته باشد ) .

705

و الشّرط يغني عن جواب قد علم * و العكس قد ياتي ان المعنى فهم

عاطفه ، مبتدا ، فعل و فاعل جمله خبر ، متعلق به يغنى ، حرف تحقيق ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله صفت براى جواب ، عاطفه ، مبتدا ، فعل و فاعل جمله خبر ، حرف شرط ، نايب فاعل و فعل شرط محذوف به روش تفسير ، ماضى مجهول و نايب فاعل جملهء مفسّره . جواب شرط محذوف است .

و شرط بىنياز مىكند از جوابى كه ( براى مخاطب ) معلوم است ( كه در اين صورت جواب شرط محذوف است ) و عكس آن ( يعنى جواب شرط از فعل شرط بىنياز كند ) گاهى مىآيد ، اگر معنا فهميده شود .

706

و احذف لدى اجتماع شرط و قسم * جواب ما اخّرت فهو ملتزم

عاطفه ، فعل امر و فاعل ، ظرف به معناى عند متعلق به امر ، مضاف اليه ، مضاف اليه ، عطف به شرط ، مفعول موصول مضاف اليه ، فعل و فاعل جمله صله ، فاء تعليل ، مبتدا ، خبر .