ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٦

پنجمين : تابع بدل

بدل غلط است كه به وسيلهء آن سلب مىشود ( حكم از مبدل‌منه ) .

568

كزره خالدا و قبّله اليدا * و اعرفه حقّه و خذ نبلا مدا

كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن الخ ، فعل امر و فاعل و مفعول ، بدل كلّ از كلّ جمله مقول محذوف ، عاطفه ، فعل امر و فاعل و مفعول ، بدل بعض از كلّ ، عاطفه ، فعل امر و فاعل و مفعول ، مضاف و مضاف اليه بدل اشتمال ، عاطفه ، فعل امر و فاعل ، مفعول ، بدل اضراب .

آن مانند سخن شماست كه مىگوئيد : زره خالدا الخ يعنى ملاقات كن او را خالد را و ببوس او را دست او را و آگاه باش او را حقّ او را و بگير تير را كاردها را .

569

و من ضمير الحاضر الظّاهر لا * تبدله الّا ما ، احاطة جلا

استيناف ، متعلّق به فعل نهى ، مضاف اليه ، مفعول فعل محذوف از باب اشتغال ، فعل نهى و فاعل و مفعول ، ادات استثناء ، موصول محلا منصوب مستثنا ، مفعول مقدّم ، فعل و فاعل جمله صله .

از ضمير حاضر ، اسم ظاهر را بدل قرار نده آن را ، مگر آن بدلى كه احاطه را آشكار كند ( يعنى در بدل كلّ از كلّ ) .

570

او اقتضى بعضا او اشتمالا * كانّك ابتهاجك استمالا

عاطفه ، فعل و فاعل ، مفعول ، عطف به بعضا ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور الخ ، حرف تأكيد و ضمير كاف اسم آن ، مضاف و مضاف اليه بدل اشتمال براى اسم انّ ، فعل ماضى و فاعل و الف اطلاق جمله خبر .

و يا اقتضاء كند بعض را و يا اشتمال را ، مثل انّك ابتهاجك استمال ( همانا شما خوشحاليتان مايل گردانيد ) .