ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٤

عطف نسق :

اقسام امّا : اولى : آن است كه در آغاز تفصيل به كار رفته و حرف عطف نيست .

ثانيه : آن است كه بعد از امّا اولى واقع شده و از حروف عاطفه است .

معانى امّا ثانيه : 1 - شكّ 2 - ابهام 3 - تخيير 4 - اباحه 5 - تفضيل .

لكن بعد از نفى و يا نهى به كار رفته و آن حكمى را كه از معطوف عليه سلب شده است ، براى معطوف اثبات مىكند . لكن بعد از واو عاطفه ، حرف ابتداء و مفيد استدراك است و ديگر عاطفه نخواهد بود .

لاى عاطفه بعد از خبر مثبت و يا امر و يا ندا به كار مىرود و حكمى را كه براى معطوف‌عليه اثبات شده است ، از معطوف سلب مىكند .

حرف لا بعد از واو ، براى تأكيد نفى و قبل از بل ، براى ردّ ماقبل است و لذا عاطفه نخواهد بود .

حرف بل بعد از نفى و يا نهى به كار رفته و همچون لكن است .

حرف بل ، چنانچه بعد از خبر مثبت و يا امر به كار رود ، حكم معطف‌عليه را به معطوف نقل مىدهد .

لكن و بل ، چنانچه قبل از جمله به كار روند ، عاطفه نبوده و حرف ابتدا ، خواهند بود .

در عطف به ضمير مرفوع متصل ، لازم است بين معطوف و معطوف‌عليه فاصله‌اى باشد .

برخى از نحاة در عطف به ضمير مجرور ، اعادهء عامل جرّ را لازم دانسته‌اند ، مانند فقال لها و للارض .

در صورتى كه اشتباه در معانى كلام رخ ندهد ، حذف واو و فاء همراه با معطوف آنها ، جايز است ، مانند اضرب بعصاك ( فضرب ) .

گاهى معطوف در واو عطف حذف و معمول آن باقى مىماند ، مانند أسكن انت و ( لتسكن ) زوجك الجنّة .

با وجود قرينه ، حذف معطوف‌عليه جايز است .

عطف فعل به فاعل و شبه فعل و نيز عطف شبه‌فعل به فاعل و فعل جايز است ، مانند فالمغيرات صبحا فأثرن به نفعا . كه در آن اثرن فعل به المغيرات كه شبه فعل است عطف شده است .