ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤

احكام :

و به عقب درآور « ذا » را ، مخصوص را ، هرچه كه آن مخصوص باشد ( مفرد ، تثنيه ، جمع مذكّر و يا مؤنّث ) و مساوى نياور آن را با « ذا » ( يعنى مخصوص هرچه كه باشد ، « ذا » تغيير نمىكند ) . پس « ذا » شباهت دارد مثل را ( در عدم تغيير در حالات مختلف مانند : حبّذا هند و حبّذا الزّيدان ) .

495

و ما سوى ذا ارفع بحبّ او فجرّ * بالباو دون ذا انضمام الحاكثر

عاطفه ، موصول مفعول مقدّم ، ظرف متعلّق به محذوف صله ، اسم اشاره مضاف‌اليه ، فعل امر و فاعل ، متعلّق به ارفع ، عاطفه ، فاء زائده ، فعل امر و فاعل عطف به ارفع ، متعلّق به جرّ ، عاطفه ، ظرف متعلّق به محذوف حال براى ذو الحال محذوف ، لفظ « ذا » مضاف اليه ، مضاف و مضاف اليه مبتداء و فعل و فاعل جمله خبر .

و آن فاعلى را كه غير از « ذا » است ، رفع بده به سبب حبّ و يا جرّ به سبب باء زائده ( حبّ الرّجل زيد و حبّ بها ) و بدون « ذا » ( يعنى در جائى كه فاعل حبّ غير از ذا باشد ) ضمّه داشتن حاء زياد است .

چكيدهء بحث افعال مدح و ذمّ :

چكيدهء بحث افعال مدح و ذمّ :

اين افعال براى انشاء مدح و ذمّ به كار مىروند .

افعال مدح و ذمّ 1 - نعم

2 - حبّ

3 - بئس

4 - ساء

احكام :

احكام :

1 - فاعل نعم و بئس و ساء ممكن است محلّى به « ال » و يا مضاف به آن و يا مضاف به مضاف به آن باشد ، مانند نعم ابن اخت القوم بكر .

2 - گاهى فاعل اين سه فعل محذوف و اسم تمييزى آن را تفسير مىكند ، مانند نعم قوما معشره .

3 - گاهى براى فاعل ظاهر آنها ، تمييز آورده مىشود .

4 - برخى از نحاة ، كلمهء « ما » را بعد از نعم و بئس و ساء ، تمييز براى فاعل مقدّر و برخى ديگر ، خود آن را فاعل مىدانند ، مانند نعم ما يقول الفاضل .