ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٢٢١

باب اعمال صفت مشبّهه

و نايب شده است سماعا از آن وزن مفعول ، صاحب وزن فعيل ، مثل كحيل در مثال فتاة او فتىء كحيل ( دختر جوان و يا پسر جوانى كه سرمه كشيده ) .

چكيدهء بحث اوزان اسم فاعل و مفعول و صفت مشبّهه

چكيدهء بحث اوزان اسم فاعل و مفعول و صفت مشبّهه

اصطلاح اسم فاعل گاهى شامل صفت مشبّهه و صيغهء مبالغه نيز هست ، مانند استعمال زير .

اوزان اسم فاعل ثلاثى مجرّد

1 - در باب فعل - بر وزن فاعل

2 - در باب فعل متعدّى - بر وزن فاعل

3 - در باب فعل لازم - بر وزن فعل و افعل و فعلان ، اشر ، اجهر ، صديان .

4 - در باب فعل - بر وزن فعل و فعيل و گاهى بر وزن افعل ، فعل ، فعال ، فعال ، فعل و فعل مىآيد ، مانند ضخم ، جميل ، اخطب ، بطل ، جبان ، شجاع ، جنب ، عفر .

باب اعمال صفت مشبّهه

باب اعمال صفت مشبّهه

467

صفة استحسن جرّ فاعل * معنى بها المشبهة اسم الفاعل

خبر مقدّم ، ماضى مجهول ، مضاف و مضاف اليه نايب فاعل ، جمله صفت ، تمييز و يا منصوب بنزع خافض ، متعلّق به جرّ ، مبتداى مؤخّر ، مضاف و مضاف اليه مفعول براى المشبّهة .

صفتى كه نيكو شمرده شده است ، جرّ دادن ( اسمى را كه ) فاعل ( است ) در معنا به وسيلهء آن صفت ، ( عبارتست از صفت ) مشبّهه به اسم فاعل ( شباهت دارنده اسم فاعل را ) .

468

و صوغها من لازم لحاضر * كطاهر القلب جميل الظّاهر

استيناف ، مضاف و مضاف اليه مبتداء ، خبر ، متعلق به صوغ ، خبر براى مبتداى محذوف ، مضاف اليه ، عطف به طاهر به حذف عاطف ، مضاف اليه .

ساختن صفت مشبّهه براى زمان حاضر ، از فعل لازم است ، مانند طاهر القلب و جميل الظاهر .