ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٢١٣

وزنهاى مصدر

443

ما لم يكن مستوجبا فعالا * او فعالانا فادر او فعالا

ظرفيه مصدريه ، فعل جحد ناقص و ضمير مستتر اسم آن ، خبر ، مفعول مستوجبا ، ماى مصدريه و مابعد تأويل به مصدر رفته ظرف متعلق به خبر مبتداى ثانى در بيت قبل ، عاطفه عطف به فعالا ، زائده ، فعل امر و فاعل جملهء متعرضه بين معطوف و معطوف‌عليه ، عاطفه ، عطف به فعلانا .

مادام كه نباشد وزن فعل ، سزاوار وزن فعال و يا وزن فعلان ، پس بدان و يا وزن فعال .

444

فاوّل لذي امتناع كابى * و الثّاني للّذي اقتضى تقلّبا

تفريع ، مبتداء ، متعلق به محذوف خبر ، مضاف اليه ، متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، عاطفه ، مبتداء ، متعلق به محذوف خبر ، فعل و فاعل ، جمله صله .

پس اولى ( وزن فعال ) براى ( فعلى است كه ) دارندهء معناى امتناع است ، مثل أبى ( امتناع كرد كه مصدر آن اباء است ) و دومى ( وزن فعلان ) براى آن فعلى است كه اقتضاء كند معناى تقلّب و هيجان را .

445

للدّا فعال او لصوت و شمل * سيرا و صوتا الفعيل كصهل

از اين پس براى اختصار در تركيب جار و مجرور فقط مىنويسيم خبر ( به عنوان مثال )

خبر مقدم ، مبتداى مؤخر ، عاطفه ، عطف به للّداء ، عاطفه ، فعل ماضى ، مفعول ، عاطفه ، عطف به سيرا ، فاعل ، خبر براى مبتداى محذوف .

براى درد است وزن فعال و يا براى ( فعل به معناى ) صدا است و شامل شده است ( فعل به معناى ) سير و صوت را ( مصدر بر وزن ) فعيل ، مثل صهل ( صهيلا شيهه كشيد ) .

446

فعولة فعالة لفعلا * كسهل الامر و زيد جزلا