ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ١٦٤

باب حال

باب حال

باب حال

332

الحال وصف فضلة منتصب * مفهم في حال كفردا اذهب

مبتدا ، خبر ، سه كلمهء بعدى صفت براى وصف ، جار و مجرور متعلّق به مفهم ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، فردا حال براى فاعل در اذهب ، فعل مضارع و فاعل ، جمله محلا منصوب مقول قول محذوف .

حال عبارت است از وصف غير ركن ، منصوب و فهمانندهء حالت و هيأت صاحب خود ، مانند فردا در مثال « فردا أذهب » يعنى تنها مىروم .

333

و كونه منتقلا مشتقّا * يغلب لكن ليس مستحقّا

استيناف ، مضاف و مضاف اليه مبتداء ، خبر كون ، خبر دوّم آن ، فعل فاعل جمله خبر مبتدا ، حرف استدراك ، فعل ناقص و ضمير مستتر در آن اسم ، خبر ليس .

وجود حال منتقل و مشتق زيادتر است ، لكن نيست واجب .

334

و يكثر الجمود في سعر و في * مبدي تاوّل بلا تكلّف

عاطفه ، فعل ، فاعل ، متعلق به يكثر ، عاطفه ، عطف به « فى سعر » ، مضاف اليه ، باء حرف جرّ ، لا اسم به معناى غير ، مضاف اليه .

و زياد است جامد بودن حال در نرخ و در ظاهركنندهء مشتق بدون زحمت ( يعنى در مواردى كه به آسانى تأويل به مشتق مىرود . مثال آن در شعر بعدى مىآيد . مثل يدا بيد كه تأويل به مقبوضا مىرود ) .

335

كبعه مدّا بكذا يدا بيد * و كرّ زيد اسدا اي كاسد

كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن متعلّق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ،