ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ١٣٦

باب تنازع

اشتباه نشود .

در افعال دو مفعولى اصل و قاعده در كلام عرب اين است كه آن مفعولى كه در معنا فاعل و كنندهء كارى هست ، مقدّم بر مفعول ديگر باشد .

1 - هرگاه مفعول دوم ، محصور باشد ، مانند ما اعطيت زيدا الّا درهما

2 - هرگاه مفعول اول ضمير و مفعول دوم اسم ظاهر باشد ، مانند اعطيتك درهما .

3 - هرگاه تأخير مفعول اول باعث اشتباه شود ، مانند اعطيت زيدا عمروا .

1 - هرگاه مفعول اول ، محصور باشد ، مانند ما اعطيت الدّارهم الّا زيدا .

2 - هرگاه مفعول اول ، اسم ظاهر و مفعول دوم ضمير باشد ، مانند : الدّرهم اعطيته زيدا .

3 - هرگاه در مفعول اول ضميرى باشد كه به مفعول دوم برگردد ، مانند اسكنت الدّار بانيها .

مفعول

1 - عمده : مفعولى كه نمىتوان از وجود آن بىنياز بود ، مانند مفعول باب ظنّ كه در اصل مبتداء و خبر بوده‌اند .

2 - فضله : مفعولى كه مىتوان از وجود آن بىنياز بود ، مانند همهء مفاعيلى كه در اصل مبتداء و خبر نبوده‌اند .

اگر اشتباهى عارض نشود ، حذف مفعول فضله جايز خواهد بود .

حذف نصب‌دهندهء مفعول نيز با وجود قرينه جايز است . حذف آن در باب اشتغال ، ندا و تحذير واجب است .

278

ان عاملان اقتضيا في اسم عمل * قبل فللواحد منهما العمل

حرف شرط ، فاعل براى فعلى كه به طريقهء تفسير محذوف است ، فعل و فاعل جملهء مفسّره ،