تاريخ ترجمه از عربى به فارسى ( از آغاز تا عصر صفوى ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٤

گفتار سوم كوفى - سورهء مائده از قرآنى كوفى ، با ترجمهء استوار فارسى

ترجمهء تفسير طبرى است كه ما ترجمهء رسمى خوانده‌ايم .

نكتهء بسيار جالب توجه آن است كه متن فارسى اين كتاب ، گاه با متن ترجمهء طبرى مشابه است و گاه ( بلكه بيشتر ) با آنچه به صورت نسخه بدل در حاشيه مذكور است .

حال اگر باور داشته باشيم كه كتاب حاضر در سدهء پنجم نگارش يافته ، لاجرم بايد پذيرفت كه مترجم ( يا بهتر بگوييم ، ناسخ ) كتاب خود را از روى نسخه‌اى سخت كهن كه از زمان مترجمان بخارا بيش از يك قرن فاصله نداشته برنگاشته است . نيز اگر به ياد آوريم كه ترجمهء رسمى چه‌سان دستخوش بىخردى يا فضل فروشىهاى ناسخان گرديده آن چنان كه امروز روايت تحريف شده و تغييرات نابخردانهء آنان را به عنوان ترجمهء قرن چهارم هجرى مىپذيريم ، آن‌گاه درمىيابيم كه كتاب حاضر چه گنجينهء بىمانندى است كه به يمن استاد مرحوم معرفى گرديده است .

در اين نسخه ، كلمات به شكل اصلى خود ، و حتى - تا جايى كه خط فارسى اعراب‌دار اجازه مىدهد - در تلفظ كهن مردم بخارا جلوه‌گر است ؛ گمان مىكنيم كه اگر اين كلمات را با برخى ترجمه‌هاى خراسانى ديگر كه آنها هم اعراب دارند ، بسنجيم ، مىتوانيم بخش عظيمى از لهجهء اصيل آن ديار را بازيابيم .

بديهى است كه ميان متن كتاب و متن ترجمهء رسمى ، خواه متن اصيل و خواه نسخه بدلها ، اندك اختلافى ديده مىشود ، اما اين اختلافات ، از آنچه ميان نسخه‌هاى گوناگون ترجمهء رسمى مشهود است ، به مراتب كمتر است .

اينك براى آنكه تشابه اين دو ترجمه آشكار گردد ، تعدادى از آيات آغازين و ميانى و پايانى سورهء مائده را با يكديگر مىسنجيم . اما از ترجمهء رسمى ، از متن و نسخه بدلها استفاده كرده تنها عباراتى را مىآوريم كه به ترجمهء كتاب حاضر نزديكتر است . متن را با علامت ( م ) و نسخه بدلها را با علامت ( ح ) مشخص مىسازيم .

مائدة ، الف - ترجمهء رسمى 2 / 373 به بعد ، ب - كوفى ، ص 1 به بعد :

آيهء 1 . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ

الف - يا آن كسها كه بگرويديد ( م ) تمام كنيد پيمانها ( ح ) .

ب - يا آن كسها كه بگرويذيت تمام كنيت پيمانها .

أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ