تاريخ ترجمه از عربى به فارسى ( از آغاز تا عصر صفوى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٠
2 . مولى فتح الله كاشانى ، منهج الصادقين
تكلف و آكنده به كلمات و مصطلحات و اشارات عربى است ؛ تشبيهات و استعاراتش نيز كم‌بها و تقليدى است . حتى آن حال‌وهواى نيم‌عرفانى و نيم‌شاعرانهء مواهب نيز از اين كتاب رخت بربسته است .
« . . . در طبع ، قوهء اشتها نهاد و آلت أخذ از دست و اصابع خمسه و مفاصل و اظفار پديد آورد و بر أخذ ، اقتدارش كرامت فرمود . آنگاه از براى ادخال طعام ، حقّه لعل بدخشانى دهان را حكاك قدرتش به پيرايهء صنعت بشكافت و درر غرر اسنان را در وى وديعت نهاد . . . » ( رسالهء دكترى ، ص 72 ) . اين قطعه كه مؤلف رساله به عنوان نمونهء استحكام و متانت آورده ، به‌گمان ما سند بىچون و چرايى بر تباهى زبان فارسى است .
ترجمه‌هاى زواره‌اى ، تا آنجا كه توانستيم بررسى كنيم ، تقريبا همه ، از متن مواهب رونويس شده . با اين همه گاه ملاحظه مىشود كه وى چندان پاىبند ترجمه نبوده است . مثلا آيهء 177 سورهء بقره كه در مواهب ترجمه شده و ما قبلا به عنوان نمونه آورديم ، در ترجمة الخواص هيچ‌گونه ترجمهء روشن و كاملى ندارد ، حال آنكه مؤلف حدود ده صفحه در تفسير آن سخن رانده است ( در اواخر بحث ، بخش پايانى آيه ترجمه شده ) .
اينك براى آنكه تشابه ميان مواهب و ترجمة الخواص روشن شود ، ترجمهء چند آيه را باهم مقايسه مىكنيم :
دو قلاب در هر ترجمه نشان آن است كه قطعه ، در آن ترجمه ديگر موجود نيست .
در نمونهء اول توضيحات و تفاسير مؤلف را حذف نكرده‌ايم .
الف - تفسير زواره‌اى در رسالهء دكترى ، ب - مواهب .
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
الف - [ ابتدا مىكنم ] به نام خداى سزاى پرستش ، نيك بخشاينده بر خلق به وجود .
ب - به نام خداى سزاى پرستش ، نيك بخشنده بر خلق به وجود
الف ( دنبالهء آيه ) - و حيات [ و روزى دهنده در كل اوقات ] مهربان بر ايشان به بقا
ب - ( دنبالهء آيه ) - و حيات مهربان بر ايشان به بقا
الف ( دنبالهء آيه ) - و محافظت از آفات
ب ( دنبالهء آيه ) - و محافظت‌كننده از آفات .