تاريخ ترجمه از عربى به فارسى ( از آغاز تا عصر صفوى ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٦

ترجمه

دربارهء رفتار مترجم با حروف اضافه ، تأكيدها ، قيود گوناگون چون مفعول مطلق ، قيد حالت ، تمييز ، سبب يا مفعول لأجله و موارد خاص ديگر ، نمونه‌هاى متعددى در مقايسه ميان ترجمه‌ها آورده‌ايم . در آنجا خواهيم ديد كه شيوهء اين مترجم با ديگران تفاوت فاحشى ندارد : حروف اضافه را گاه بىدليل ترجمه كرده ( ذهب ب : رفت ب ، نگاه كنيد به 1 / 56 و گاه : برد ، نگاه كنيد به 1 / 64 ) ، مفعول مطلقها ، غالبا به همان شيوهء غريب ولى معمول در ترجمه‌ها است ( نمدّ . . . مدّا : زيادت كنيم . . . زيادت كردنى ) .

قيدهاى حالت نيز به شيوهء عربى است « ببريمشان سوى سراى رحمن ، جماعتى انبوه ، سواران ) ، اما گاه جمله را با افزودن تركيب « در آن حال » طبيعىتر ساخته ، قيد سبب غالبا به صورت « از بهر . . . را » آمده ، مانند : « از بهر تشريف را » ( نك مقدمهء متينى ، ص 130 ) . در ترجمهء تأكيدها اصرار فراوان ورزيده : غالبا ابزار تأكيد ، چون لَقَدْ ، نون مشدد در آخر افعال را به « بخداى كه » ترجمه كرده :

لَقَدْ أَنْزَلْنا : بخداى كه فروفرستاديم ( 1 / 239 ) ؛ فَلَأُقَطِّعَنَّ : بخداى كه ببرم ؛ لَتَعْلَمُنَّ :

بخداى كه بدانيد ( 1 / 68 ) ؛ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ : بخداى كه ايشان را خليفت گرداند ( 1 / 251 ) .

ضماير را به تقليد از متن تكرار مىكند : إِنَّا نَحْنُ : ماييم و ماييم كه ( 1 / 22 ) : أُولئِكَ هُمُ :

ايشانند اى شنونده ايشانند ( 1 / 249 ، 250 ) ؛ در مقابل قد ، غالبا به درستى ، به راستى ، هر آينه يا كلماتى از اين قبيل نهاده : قد جئناك ب : هر آينه كه آورديم . . . ( 1 / 58 ) ؛ قَدْ خابَ :

بدرستى و راستى كه نوميد است ( 1 / 63 ) . اما در مورد انّ كه مىدانيم در نظر بيشتر نحويان از ابزارهاى تأكيد است ، بسيار محتاطانه عمل كرده : اگر انّ در نقش حرف ربط آمده ، آن را يا به « كه » برگردانده يا اصلا چيزى در مقابل آن ننهاده :

أَ لَمْ تَرَ أَنَّ : او نمىبينى كه ( 1 / 246 ) ؛ قالُوا إِنَّا : گفتند كه ما ( 1 / 634 ) ؛ فَقُولا إِنَّا : گوييد مر او را ما هردو ( 1 / 58 ) . اگر در آغاز جمله بوده ، غالبا از ترجمهء آن چشم پوشيده است ؛ يا « كه » به جاى آن نهاده : إِنَّ اللَّهَ : خداى تعالى ( 1 / 247 ) ؛ إِنَّ قَوْمِي : قوم من ( 1 / 279 ) ؛ إِنَّ الَّذِينَ : آنكسها ( 2 / 302 ) ؛ إِنَّا أُرْسِلْنا : ما سنگ بارانيديم ( 2 / 321 ) . با اين همه گاه ملاحظه مىشود كه به شيوهء برخى ديگر ، از انّ معنى تأكيد استنباط كرده : قالُوا إِنْ هذانِ لَساحِرانِ : آرى همچنين است ، اين هردو . . . جادوانند ( 1 / 64 ) ؛ إِنَّ فِي ذلِكَ : بدرستى كه هست در آن ( 1 / 246 ) . در عبارت نخست ، ممكن است « آرى همچنين است ، ترجمهء