استصحاب ( شرح كفاية الأصول ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٩

پاسخ مصنف ( ره ) به شبهه

حالت سابقه‌اى براى آن وجود ندارد . از ابتداى حدوثش نمىدانيم كه ليل بوده يا نهار ؟ و اين نكته بسيار مهمى است كه در فقه بايد به آن توجه شود .

طرح شبهه در مورد جريان استصحاب در امور غير قارّه در صورت شك در مقتضى

مرحوم آخوند ( ره ) در امور غير قارّه ، به شبهه‌اى اشاره كرده و سپس به آن پاسخ مىدهند . ايشان مىفرمايند كه در جريان استصحاب « زمانيات » دو فرض قابل تصور است :

الف ) گاه در بقاى امر تدريجى ( امر غير قارّ ) شك مىشود و منشأ شك ، شك در رافع است . مثل آنكه يقين شود كه چشمه و يا قناتى واجد آب و در حال جريان بوده سپس شك شود كه آيا مانعى در سر راه آن به وجود آمده كه مانع از جريان آن شده باشد يا خير ؟ كه در اين صورت اركان استصحاب تمام بوده و استصحاب جارى مىشود .

ب ) گاه در بقاى امر تدريجى ( غير قارّ ) ترديد مىشود و علّت آن شك در استعداد مقتضى است . مثلا مرأة ( زنى ) مىداند كه دم ( خون ) از رحم او در حال سيلان بوده ، لكن در جريان آن شك حاصل شده و علّت آن شك هم اين بوده كه احتمال مىدهد كه آيا خون ديگرى در رحم موجود هست كه سيلان پيدا كند يا خير ؟ يا اينكه در مورد چشمه ، شك مىشود كه آيا آب آن تمام شده يا هنوز جريانش برقرار است ؟ كه شك در استعداد بقاء و مقتضى مىباشد .

اشكال شده كه در اين حالت ؛ يعنى در صورت شك در مقتضى ، استصحاب در زمانيات جارى نمىشود ؛ چرا كه شك ، در بقاى جريان دم نبوده بلكه شك ، در حدوث دم مىباشد ؛ به اين معنى كه شك مىشود كه آيا در رحم زن ، جزء ديگرى از دم وجود دارد كه جريان پيدا كند يا اينكه دم آن تمام شده است ؟ لذا اركان استصحاب تمام نبوده و در نتيجه نمىتوان استصحاب را جارى كرد .

پاسخ مصنف ( ره ) به شبهه

مرحوم آخوند ( ره ) معتقد است كه در امور غير قارّه ، در هر دو صورت ؛ يعنى چه شك در مقتضى و چه شك در رافع ، استصحاب جارى مىشود و ادلّهء استصحاب اعم از روايات ، بناى عقلاء ، اجماع و سيره و . . . شامل آنها مىشود ؛ چرا كه در استصحاب ، نياز به وحدت قضيهء متيقّنه و مشكوكه مىباشد . عرف در مورد امور غير قارّه و تدريجيه