استصحاب ( شرح كفاية الأصول ) ( فارسى )
- المؤلف: محمد موسوى بجنوردى
- الوفاة: معاصر
- القسم: أصول الفقه عند الشيعة
- الناشر: مجمع علمي و فرهنگي مجد - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- مقدّمه
- پيش درآمد
- تعريف استصحاب در لغت و اصطلاح
- تعريف اصل عملى
- استصحاب يكى از اصول عمليه
- جارى شدن استصحاب در شبهات حكميّه و موضوعيّه
- بيان اجمالى ادلّهء حجّيّت استصحاب
- اقوال در استصحاب
- بحث از حجّيّت استصحاب ، يك مسئلهء اصولى است يا قاعدهء فقهى ؟
- [ جريان استصحاب بر دوگونه است ]
- الف ) گاهى در موضوعات جارى مىشود :
- ب ) و گاهى در احكام كلّى جارى مىگردد :
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- اتّحاد قضيّهء متيقّنه و مشكوكه در استصحابات موضوعى و حكمى
- نظريهء عدم جريان استصحاب در احكام كلّى
- تحقيق در مقام
- نظر شيخ انصارى ( ره )
- نظر مرحوم آخوند ( ره )
- 1 . حكم واقعى شأنى يا حكم واقعى تعليقى ؛
- 2 . حكم واقعى فعلى .
- تحقيق در مقام
- نقد و بررسى تفصيلى ادلّهء « حجّيّت استصحاب به طور مطلق »
- [ دو مقدمهء دليل اول ]
- دليل اوّل - بناى تعبّدى عقلاء بر بقاء
- 1 . مقدّمهء اوّل
- 2 . مقدّمهء دوّم
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اقامهكنندگان دليل اوّل ( بناى تعبّدى عقلاء بر بقاء )
- اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به مقدّمهء اوّل
- تحقيق در مقام
- اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به مقدّمهء دوّم
- [ ادلهء منع بناء عقلايى مذكور ]
- الف ) آيات و رواياتى در شرع مقدّس وجود دارد كه ما را از پيروى « غير علم » نهى مىكنند ؛
- ب ) جارى شدن اصول عمليهء برائت يا احتياط در شبهات .
- تحقيق در مقام
- نظر مرحوم والد ( ره )
- دليل دوّم - ظنّ به بقاء
- پاسخ و اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به اقامهكنندگان دليل دوّم ( ظنّ به بقاء )
- دليل سوّم - اجماع
- پاسخ و اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به اقامهكنندگان دليل سوّم ( اجماع )
- دليل چهارم - روايات
- الف ) روايت اوّل
- 1 . بررسى سند روايت اوّل
- تحقيق در مقام در مورد سند روايت اوّل
- 2 . بررسى دلالت روايت اوّل
- 1 - 2 . شقّ اوّل
- 2 - 2 . شقّ دوّم
- احتمالات مطرح شده در شقّ دوّم روايت
- تحقيق در مقام در مورد احتمال اوّل
- نقد و بررسى احتمال دوّم ( توسط مرحوم آخوند « ره » )
- تحقيق در مقام در مورد احتمال دوّم
- جريان استصحاب در صورت شكّ در مقتضى و مانع
- نظر مرحوم شيخ انصارى ( ره )
- نظر مرحوم آخوند ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- طرح اشكال مقدّر توسط مرحوم آخوند ( ره )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال مقدّر
- اوّل - بررسى مادّهء نقض
- دوّم - بررسى هيئت لا تنقض
- اشكال مستشكل به نظر مرحوم آخوند ( ره ) در مورد اسناد نقض به يقين
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اين اشكال
- اشكال مجدّد به مرحوم آخوند ( ره ) و تصرّف در ظاهر قضيّه
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اين اشكال
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- شبههء اختصاص حجّيّت استصحاب به شبهات موضوعيه
- ردّ شبهه
- ب ) روايت دوّم
- 1 . بررسى سند روايت دوّم
- 2 . بررسى دلالت روايت دوّم
- فقرهء اوّل روايت
- فقرهء دوّم روايت
- فقرهء سوّم روايت
- فقرهء چهارم روايت
- فقرهء پنجم روايت
- فقرهء ششم روايت
- اشكالات وارد شده به روايت دوّم
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكالات وارده
- اشكالات وارده به پاسخ سوّم مرحوم آخوند ( ره ) در مورد طهارت احرازى و پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به آنها
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال اوّل
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال دوّم
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- نظرات مختلف در باب عدم اعادهء نماز بعد از كشف خلاف
- 1 . نظر شيخ انصارى ( ره )
- 2 . نظر مرحوم آخوند ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- ج ) روايت سوّم
- نظر شيخ انصارى ( ره )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال شيخ انصارى ( ره )
- تحقيق در مقام
- طرح اشكالات ديگر و پاسخ به آنها
- تحقيق در مقام
- د ) روايت چهارم
- نظر شيخ انصارى ( ره )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به شيخ انصارى ( ره )
- نقد و بررسى نظر شيخ انصارى ( ره ) و مرحوم آخوند ( ره )
- ه ) روايت پنجم
- نظر شيخ انصارى ( ره ) و مرحوم آخوند ( ره )
- تحقيق در مقام
- و ) روايت ششم ، هفتم ، هشتم
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- جريان استصحاب در احكام وضعى و تكليفى
- نظر مرحوم آخوند ( ره ) در مورد احكام وضعى و تكليفى
- مقدّمهء اوّل : بيان مفهومى و مصداقى حكم وضعى و تكليفى
- مقدّمهء دوّم : امكان تقسيم حكم شرعى به دو قسم تكليفى و وضعى
- مقدّمهء سوّم : اقسام احكام وضعيه
- الف ) قسم اوّل
- ب ) قسم دوّم
- ج ) قسم سوّم
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- اشكال ما به نظر شيخ انصارى ( ره )
- [ اقساماحكام وضعيه از نظر مرحوم آخوند ( ره ) ]
- قسم اوّل از احكام وضعيه در نظر مرحوم آخوند ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- قسم دوّم از احكام وضعيه در نظر مرحوم آخوند ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- قسم سوّم از احكام وضعيه در نظر مرحوم آخوند ( ره )
- نقد و بررسى نظر شيخ انصارى ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- توهّم در مورد استعمال « ملكيّت » در احكام وضعيه
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اين توهّم
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- جريان استصحاب در هريك از اقسام سهگانهء احكام وضعيه
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- [ تنبيهات ]
- تنبيه اوّل ) فعلى بودن يقين سابق و شك لاحق در استصحاب
- طرح اشكال
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال
- تحقيق در مقام
- تنبيه دوّم ) جريان استصحاب در مؤدّيات أمارات
- قول اوّل ) عدم كفايت
- قول دوّم ) وجه كفايت
- تحقيق در مقام
- نظر مرحوم آخوند ( ره )
- طرح اشكال
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه سوّم ) استصحاب كلّى
- 1 . استصحاب كلّى قسم اوّل
- تحقيق در مقام ( در مورد استصحاب كلّى قسم اوّل )
- 2 . استصحاب كلّى قسم دوّم
- اشكالات وارده به استصحاب كلّى قسم دوّم اشكال اوّل مستشكل :
- اشكال دوّم مستشكل :
- اشكال سوّم ( اشكال مرحوم سيد اسماعيل صدر ) :
- پاسخ به اشكالات جواب مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال اوّل :
- جواب مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال دوّم :
- جواب ما به اشكال مرحوم صدر ( ره ) ( اشكال سوّم ) :
- تحقيق در مقام ( در مورد استصحاب كلّى قسم دوّم )
- 3 . استصحاب كلّى قسم سوّم
- نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تحقيق در مقام ( در مورد استصحاب كلّى قسم سوّم )
- مثال ديگرى براى استصحاب كلّى قسم سوّم
- اشكال مستشكل
- جواب مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال مستشكل
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه چهارم ) جريان استصحاب در امور قارّه و غير قارّه
- طرح شبهه
- نظر مرحوم آخوند ( ره )
- جريان استصحاب در حركت توسطيّه
- تحقيق در مقام
- طرح شبهه در مورد جريان استصحاب در امور غير قارّه در صورت شك در مقتضى
- پاسخ مصنف ( ره ) به شبهه
- نظر شيخ انصارى ( ره )
- تحقيق در مقام
- جريان اقسام مختلف استصحاب ( شخصى و كلّى ) در امور غير قارّه
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- جريان استصحاب در زمانيات
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- اشكال مستشكل
- جواب مرحوم آخوند ( ره ) به مستشكل
- تحقيق در مقام
- اشكال مرحوم فاضل نراقى ( ره )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به مرحوم نراقى ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تعارض دو استصحاب در طهارت حدثيّه و خبثيّه از ديدگاه مرحوم نراقى ( ره )
- الف ) طهارت حدثيّه
- ب ) طهارت خبثيّه
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به مرحوم نراقى ( ره )
- تنبيه پنجم ) استصحاب تعليقى
- نظر مرحوم آخوند ( ره )
- شبههء مرحوم ميرزاى شيرازى ( ره )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به شبههء مرحوم شيرازى ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- پس :
- اشكال مستشكل
- 1 . جريان استصحاب تنجيزى حلّيت و طهارت
- 2 . استصحاب تعليقى حرمت و نجاست
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال تعارض استصحابين
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه ششم ) استصحاب احكام شرايع سابقه
- بيان ذلك :
- طرح اشكال
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال مستشكلين
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- اشكال مقدّر
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال مقدّر
- نظر شيخ انصارى ( ره )
- سؤال ما از شيخ انصارى ( ره )
- ردّ مصنف ( ره ) بر كلام شيخ انصارى ( ره )
- نظر نهايى مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه هفتم ) حجّيّت و يا عدم حجّيّت مثبتات اصول و أمارات
- نظر مرحوم آخوند ( ره ) در مورد حجّيّت ملازمات عقلى و عادى اصول و أمارات
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- فرمايش شيخ انصارى ( ره ) « 1 »
- پاسخ ما به شيخ انصارى ( ره )
- دو مورد استثناء از مثبتات اصول از ديدگاه مرحوم آخوند ( ره )
- پاسخ به استثنائات مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه هشتم ) تكملهء تنبيه هفتم
- بيان موارد اختلافى
- مورد اوّل ) اگر اثر شرعى بر كلّى حمل شود آيا مىتوان گفت كه آن اثر ، بر فرد خاص كلّى يعنى مستصحب كه لازم عقلى و عادى آن است نيز مترتب مىشود ؟
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تحقيق در مقام
- مورد دوّم ) آيا براى جريان استصحاب ، حتما بايد جعل حكم به صورت استقلالى باشد يا جعل تبعى نيز كفايت مىكند ؟
- بيان ذلك :
- مورد سوّم ) آيا استصحاب در عدم الحكم نيز جارى مىشود يا نه ؟ آيا مىتوان با استصحاب كردن ، نبود حكم و اثرى را ثابت كرد ؟
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه نهم ) تكملهء تنبيه هفتم
- تنبيه دهم ) اختصاص داشتن « حكم شرعى يا موضوع ذى حكم شرعى » استصحاب به مرحله بقاء و نه ثبوت
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- تنبيه يازدهم ) تعاقب حادثين
- حالت اوّل : سنجش تقدّم و تأخّر حادثين با زمان
- الف ) اگر اثر شرعى فقط بر عدم تحقّق حادث در زمان اوّل مترتّب شود :
- ب ) اگر اثر شرعى بر عنوان تأخّر حادث از زمان اوّل مترتّب شود و احراز اين عنوان براى ترتّب اثر شرعى لازم باشد :
- ج ) اگر اثر شرعى بر عنوان حدوث حادث در زمان لاحق ( زمان ثانى ) مترتّب شود به طورى كه براى جريان استصحاب ، احراز آن عنوان لازم باشد :
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- حالت دوّم : سنجش تقدّم و تأخّر حادثين نسبت به هم
- 1 . گاهى هر دو حادث ، معلوم التاريخ هستند .
- 2 . گاه هر دو حادث ، مجهول التاريخ هستند .
- اشكال ما به مرحوم آخوند ( ره )
- اشكالات مطرح شده توسط مرحوم آخوند ( ره )
- اشكال اوّل : عدم اتّصال زمان يقين سابق به زمان شك لاحق
- بيان ذلك :
- اشكال دوّم : عدم احراز موضوع استصحاب
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- « ان قلت » ( نظر شيخ انصارى « ره » )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به اشكال شيخ انصارى ( ره )
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- 3 . گاه يكى از حادثها معلوم التاريخ و ديگرى مجهول التاريخ است .
- حادثين متعاقبين متضادّين مجهولى التاريخ
- تنبيه دوازدهم ) استصحاب در امور اعتقادى
- [ مصنف امر اعتقادى را بر دو قسم مىداند ]
- قسم اوّل : اعتقاد به معنى عقد القلب و تسليم و انقياد قلبى
- قسم دوّم : اعتقاد به معنى يقين و قطع جزمى
- بيان ذلك :
- 1 . نبوّت تكوينيه
- 2 . نبوّت تشريعيّه
- تنبيه سيزدهم ) استصحاب حكم مخصّص
- بيان ذلك :
- الف ) اگر زمان ، هم در دليل عام و هم در دليل خاص به نحو عامّ مجموعى باشد .
- ب ) اگر زمان ، در هر دو خطاب ؛ يعنى هم در دليل عام و هم در دليل خاص به نحو عامّ انحلالى لحاظ شده باشد .
- ج ) اگر زمان در دليل عام ، به نحو عامّ مجموعى و در دليل خاص ، به نحو عامّ انحلالى لحاظ شده باشد .
- د ) اگر زمان در دليل عام ، به نحو عامّ انحلالى و در دليل خاص ، به نحو عامّ مجموعى لحاظ شده باشد .
- تحقيق در مقام
- تنبيه چهاردهم ) معناى شك در باب استصحاب
- ادلّهء شيخ انصارى ( ره )
- اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به دليل اوّل شيخ انصارى ( ره )
- اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به دليل دوّم شيخ انصارى ( ره )
- تحقيق در مقام
- تتمّه : نسبت اصول عمليه با أمارات و طرق
- مقام اوّل : « در استصحاب ، بقاى موضوع معتبر است . »
- 1 . عدّهاى بقاى موضوع را به اتّحاد قضيهء متيقّنه و مشكوكه دانستهاند .
- 2 . برخى از جمله شيخ انصارى ( ره ) معتقدند كه منظور از بقاى موضوع ، محرز
- بودن وجود خارجى موضوع است .
- اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به شيخ انصارى ( ره )
- تحقيق در مقام
- اتّحاد عرفى قضيتين به حكم عرف است يا عقل ؟
- تحقيق در مقام
- مقام ثانى : « جريان يافتن استصحاب ، منوط به عدم وجود امارهء معتبر در كنار آن است . »
- الف ) حكومت
- ب ) ورود
- « ان قلت »
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به « ان قلت »
- بيان ذلك :
- اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به مرحوم شيخ انصارى ( ره )
- ج ) جمع عرفى « 2 » بين دليل استصحاب و دليل اماره
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )
- خاتمه : تعارض اصول عمليه با هم
- مقام اوّل : تعارض استصحاب با ساير اصول عمليهء غير تنزيليه .
- الف ) نسبت استصحاب با اصول عمليهء غير تنزيليهء نقليه
- ب ) نسبت استصحاب با اصول عمليهء غير تنزيليهء عقليه
- 1 . برائت عقليه يا قاعدهء قبح عقاب بلا بيان
- 2 . احتياط عقليه « الاشتغال اليقينى يستدعى البراءة اليقينيّة »
- 3 . تخيير عقلى در دوران امر بين محذورين
- تحقيق در مقام
- مقام دوّم : تعارض دو استصحاب
- الف ) علم اجمالى نسبت به كذب يكى از دو استصحاب و نقض حالت سابقه در آنها موجود نيست .
- ب ) علم اجمالى نسبت به كذب يكى از دو استصحاب موجود هست .
- بيان ذلك :
- 1 . تعارض طولى ( به معناى سبب و مسبّبى )
- تحقيق در مقام
- 2 . تعارض عرضى
- 1 - 2 . مبناى مرحوم آخوند ( ره )
- بيان ذلك :
- 2 - 2 . مبناى مرحوم شيخ انصارى ( ره )
- پاسخ مرحوم آخوند ( ره ) به مرحوم شيخ انصارى ( ره )
- تحقيق در مقام
- تذنيب : تعارض استصحاب با قواعد جارى در شبهات موضوعيه
- « ان قلت »
- « قلت »
- « ان قلت »
- « قلت »
- « ان قلت »
- « قلت »
- نقد و بررسى نظر مرحوم آخوند ( ره )