نهج البلاغه ( فارسى ) — الصفحة ٧٩
علل شكست كوفيان
مرگ او زيانبار است ، همانگونه كه به هنگام ترس و ناراحتى براى خدا عمل مىكنيد ، در روزگار خوشى و كاميابى نيز عمل كنيد . آگاه باشيد ! هرگز چيزى مانند بهشت نديدم كه خواستاران آن در خواب غفلت باشند ، و نه چيزى مانند آتش جهنّم ، كه فراريان آن چنين در خواب فرو رفته باشند ! آگاه باشيد ! آن كس را كه حق منفعت نرساند ، باطل به او زيان خواهد رساند ، و آن كس كه هدايت راهنماى او نباشد ، گمراهى او را به هلاكت خواهد افكند . آگاه باشيد ! به كوچ كردن فرمان يافتيد و براى جمع آورى توشهء آخرت راهنمايى شديد . همانا ، وحشتناك‌ترين چيزى كه بر شما مىترسم ، هواپرستى ، و آرزوهاى دراز است . پس ، از اين دنيا توشه برگيريد تا فردا خود را با آن حفظ نماييد .
مىگويم : ( اگر سخنى باشد كه مردم را به سوى زهد بكشاند و به عمل آخرت وادار سازد همين سخن است ، كه مىتواند علاقهء انسان را از آرزوها قطع كند ، و نور بيدارى و تنفّر از اعمال زشت را در قلب ايجاد كند ، و از شگفت آورترين جمله‌هاى مزبور اين جمله است كه فرمود :
« الا و انّ اليوم المضمار و غدّا السّباق و السبقة الجنة و الغاية النار » .
« آگاه باشيد امروز روز تمرين و آمادگى ، و فردا روز مسابقه است و جايزهء برندگان بهشت ، و سرانجام عقب ماندگى ، آتش خواهد بود » . زيرا با اينكه در اين كلام الفاظ بلند و معانى گران قدر و تمثيل صحيح ، و تشبيه واقعى مىباشد سرّى عجيب و معنايى لطيف در آن نهفته شده است و آن جمله
« و السبقة الجنة و الغاية النار »
است ، امام بين اين دو لفظ « السبقة » و « الغاية » بخاطر اختلاف معنا جدائى افكنده است ، نگفته « السّبقة النار » چنان كه
« السّبقة الجنّة »
گفته است ، زيرا سبقت جستن در مورد امرى دوست داشتنى است ، و اين از صفات بهشت است و اين معنا در آتش « كه از آن به خدا پناه مىبريم » وجود ندارد ، امام جائز ندانسته كه بگويد :
« السبقة النار » بلكه فرموده است
الغاية النّار
، زيرا مفهوم غايت ( پايان ) مفهوم وسيعى است كه در موضوعات مسرّت بخش و غير مسرّت بخش به كار مىرود و در حقيقت مرادف « مصير » و « مآل » است كه به معنى سر انجام مىآيد چنان كه خداوند مىفرمايد : « قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ » « به كافران بگو بهره بگيريد كه سرانجام شما به سوى آتش است » . در اين خطبه دقّت كنيد كه باطنى شگفت آور و عمقى زياد دارد و چنين است ديگر سخنان امام عليه السّلام . و در بعضى نسخه‌هاى اين خطبه چنين آمده است
« و السّبقة الجنة »
( به ضم سين ) به جائزه‌اى گفته مىشود كه به پيشتازان و برندگان مسابقه داده مىشود خواه وجه نقد باشد يا جنس ديگرى و معنى هر دو كلمه به هم نزديك است ، زيرا پاداش را برابر كار نيك مىپردازند نه بد )
.
ترجمه خطبه 29
ترجمه خطبه 29
( پس از آن كه ضحّاك بن قيس از طرف معاويه در سال 38 هجرى به كاروان حجّاج بيت اللّه ، حمله كرد و اموال آنان را به غارت برد ، فرمود )
علل شكست كوفيان
علل شكست كوفيان
اى مردم كوفه ! بدن‌هاى شما در كنار هم ، امّا افكار و خواسته‌هاى شما پراكنده است ، سخنان ادّعايى شما ، سنگ‌هاى سخت را مىشكند ، ولى رفتار سست شما دشمنان را اميدوار مىسازد ، در خانه‌هايتان كه نشسته‌ايد ، ادّعاها و شعارهاى تند سر مىدهيد ، امّا در روز نبرد ، مىگوييد اى جنگ ، از ما دور شو ، و فرار مىكنيد . آن كس كه از شما يارى خواهد ، ذليل و خوار است ، و قلب رها كنندهء شما آسايش ندارد . بهانه‌هاى نابخردانه مىآوريد ، چون بدهكاران خواهان مهلت ، از من مهلت مىطلبيد و براى مبارزه سستى مىكنيد .