الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٣

فصل پنجم تصوير

به‌وجود آمدن و اجابت آن دو به پيروى ، فرمود : ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ « 1 » .

يا آيهء وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا « 2 » . پيداست كه هيچ سخنى در باب اين موقعيّت‌ها نيست ، بلكه تمثيل و تصوير معناست . « 3 » معانى توليد شده توسط حوادث و تصويرها ، پربارتر و روشن‌ترند ، هيچ راهى براى بيان جز از اين طريق وجود ندارد . « 4 » مثل تشبيه در داستان نوح ع در آيهء وَ قالَ ارْكَبُوا فِيها بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها وَ مُرْساها إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ . وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبالِ وَ نادى نُوحٌ ابْنَهُ وَ كانَ فِي مَعْزِلٍ يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَ لا تَكُنْ مَعَ الْكافِرِينَ « 5 »

عبارت فى موج كالجبال مراد موج توفان است كه هر موج آن را در تراكم و ارتفاع به كوه تشبيه كرده است . « 6 » ملاحظه مىشود وجه شبه با بافت موقعيت سازگار است ، تراكم امواج و ارتفاع آن مثل كوه تصوير صحنه‌اى است كه نوح ع پسرش را در آن موقعيت صدا مىزند . اما پسر نافرمان دلسوزى پدر را جدى نمىگيرد . صحنهء موقعيت تغيير مىكند : وَ حالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ « 7 » . بنابراين موج كه آن را به كوه تشبيه نمود ، همان است كه مانع آن دو شده است و براى اين ارجاع ، تصوير حجم و بلندى آن را ارائه نموده كه هر دو همچون كوه هستند . شنونده در اين لحظه‌هاى كوتاه كه آنها را در موجى چون كوه حركت مىدهد نفس‌گير مىشود . نوح پدر دردمندانه فرياد مىزند و پسر مغرور بىاعتنايى مىكند و موج قوى و سركش در يك لحظه تند و شتابنده موقعيت را درمىنوردد . « 8 »

( 1 ) فصلت : 11 . ( 2 ) اعراف : 172 . ( 3 ) الكشّاف ، ج 3 ، ص 345 . ( 4 ) التصوير الفنى ، ص 7 . ( 5 ) هود : 41 و 42 . ( 6 ) الكشّاف ، ج 2 ، ص 270 . ( 7 ) هود : 43 . ( 8 ) التصوير الفنى ، ص 46 .