الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٢

2 . نهى

صحنه‌اى از صحنه‌هاى عذاب در روز قيامت است . مىفرمايد : خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلى سَواءِ الْجَحِيمِ . ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ . ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ . إِنَّ هذا ما كُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ « 1 » . در آن‌جا چشيدنى در كار نيست ، بلكه عذابى است كه در آن ترديد داشتند .

روايت شده است كه ابو جهل به پيامبر ص گفت : در ميان دو كوه مكه گرامىتر از من نيست به خدا قسم نه تو و نه پروردگارت نمىتوانيد كارى نسبت به من انجام دهيد . « 2 »

2 . نهى

. بازداشتن از فعلى از بالا و به صورت الزام . يك ساخت دارد . « لا تفعل » ، كه معناى حقيقى دارد . مثل آيهء وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً « 3 » . البته گاه به معانى ديگر نيز به كار مىرود :

1 . كراهت ، مثل آيهء وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً « 4 » . دلالت كراهت بر راه رفتن شخص مغرور كه در اين آيه آمده محدود نمىشود بلكه شامل آيات زير هم مىشود : لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ « 5 » و فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ « 6 » و وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً « 7 » و وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً « 8 » و وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى « 9 » و وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ « 10 » و وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ « 11 » و وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ « 12 » و وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ « 13 » تمام اين موارد به خاطر آيهء كُلُّ ذلِكَ كانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهاً « 14 » مىباشد .

2 . دعاء ، كه از پايين به بالاست ، مثل آيهء رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ « 15 » . شاهدى كه اثبات مىكند معناى نهى در اين آيه دعاست ، اين است كه پس از آن دعاى آنان آمده است كه : رَبَّنا إِنَّكَ جامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ « 16 » . ( سياق آيات بر دعاست . )

3 . ارشاد ، مثل آيهء يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ « 17 » . نهى در اين آيه از پرسيدن نيست بلكه به وسيلهء خداوند آنها را نهى كرده است تا ايشان را از پرسشهاى خاصى كه در اسباب نزول آمده ، بازدارد . « 18 »

4 . تسويه ، مثل آيهء هذِهِ النَّارُ الَّتِي كُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ . أَ فَسِحْرٌ هذا أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ . اصْلَوْها

( 1 ) دخان : 47 - 50 . ( 2 ) الكشّاف ، ج 3 ، ص 507 . ( 3 ) حجرات : 12 . ( 4 ) اسراء : 37 . ( 5 ) اسراء : 22 . ( 6 ) اسراء : 23 . ( 7 ) اسراء : 26 . ( 8 ) اسراء : 29 . ( 9 ) اسراء : 32 . ( 10 ) انعام : 151 . ( 11 ) انعام : 151 . ( 12 ) انعام : 152 . ( 13 ) انعام : 36 . ( 14 ) اسراء : 38 . ( 15 ) آل عمران : 8 . ( 16 ) آل عمران : 9 . ( 17 ) مائده : 101 . ( 18 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 250 .