الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١

1 . امر

اما معانى ديگر امر در غير طلب با توجه به مناسبت مقام عبارتند از :

1 . إباحة ، در آيهء وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا « 1 » ، امر در فعل فاصطادوا به معناى طلب صيد نيست بلكه جايزدانستن شكار پس از نهى آن مىباشد . گويى گفته شده است « هرگاه از إحرام بيرون آمديد ، اشكالى ندارد كه شكار كنيد . » « 2 » معناى إباحه با بافت آيات تناسب دارد ، چون قبل از آن فرمود أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ « 3 »

2 . تهديد يا وعيد ، مثل آيهء اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ « 4 » . ظاهر لفظ امر است ولى معناى آن تهديد ، يعنى اگر مىدانيد كه آن دو برابر نيستند پس هركس براى خود يكى را انتخاب كند ، عاقل هم افتادن در آتش را برنمىگيرد و چون چنين نمىكند پس بايد به آيات و نشانه‌ها ايمان آورد . » « 5 »

3 . عاجز نمودن ، مثل آيهء وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ « 6 » . امر در اين آيه براى اظهار ناتوانى مردم و خوار نمودن آنها در برابر اعجاز قرآن است ، حجّت آنها را شگفت‌زده كرده و تنها چيزى كه براى آنها باقى مانده اين است كه بگويند خداوند گواه است كه ما صادق هستيم . اين سخن شك‌آميز است و امر در آيه براى ناتوان ساختن آنها و هدايت كردن آنها است به اين‌كه به يقين ناتوانند . « 7 »

4 . تسخير يا تكوين ، اين تنها از جانب خداوند جايز است . مثل اين آيه دربارهء بنى اسرائيل : فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ ما نُهُوا عَنْهُ قُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ « 8 » . امر در اين آيه بر بوزينه شدن آنها دلالت دارد . « 9 » لفظ كن را به كار برده است تا دلالت كند بر اينكه براى خداوند چيزى غيرممكن نيست . زجاج معتقد است كه به آنان به كلامى گفته شده است كه آن را شنيده‌اند و اين در آيهء نازل شده به آنان بليغ‌تر است . « 10 »

5 . اهانت ، مثل دلالت امر در آيهء ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ « 11 » . آيه در بافت تصوير

( 1 ) مائده : 2 . ( 2 ) الكشّاف ، ج 1 ، ص 592 . ( 3 ) مائده : 1 . ( 4 ) فصّلت : 40 . ( 5 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 15 . ( 6 ) بقره : 23 . ( 7 ) الكشّاف ، ج 1 ، ص 246 . ( 8 ) اعراف : 166 . ( 9 ) الكشّاف ، ج 2 ، ص 127 . ( 10 ) مجمع البيان ، ج 4 ، ص 413 . ( 11 ) دخان : 49 .