الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٢

تقسيم فاصله‌ها

إنّ . لفى آن را از شرط خارج مىسازد ؛ چون شرط در اين نوع ، اختلاف كلمات در دو مقطع مىباشد .

5 . متماثل : دو مقطع فقط در وزن برابر باشند و كلمات در دو مقطع در برابر هم قرار گيرند ، مثل وَ آتَيْناهُمَا الْكِتابَ الْمُسْتَبِينَ . وَ هَدَيْناهُمَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ « 1 » . كتاب و صراط متوازىاند ، همچنين المستبين و المستقيم ، اما هر دو در حرف آخر متفاوت مىباشند . « 2 »

ب . قسمى كه به طول مقطع اختصاص دارد و بر سه نوع است :

1 . كوتاه : آن است كه از دو لفظ تشكيل شده باشد ، مثل وَ الْمُرْسَلاتِ عُرْفاً . فَالْعاصِفاتِ عَصْفاً « 3 » . و يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ . قُمْ فَأَنْذِرْ . وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ . وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ « 4 » .

2 . متوسط : آن است كه از سه ، چهار يا پنج لفظ تشكيل شده باشد ، مثل وَ النَّجْمِ إِذا هَوى . ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى . وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى « 5 » و اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ . وَ إِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ . وَ كَذَّبُوا وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ وَ كُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ « 6 »

3 . طويل : الفاظ آن بيش از ده باشد ، مثل وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْناها مِنْهُ إِنَّهُ لَيَؤُسٌ كَفُورٌ . وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ نَعْماءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ . « 7 »

پيداست كه تنوّع فاصله‌ها براساس حروف يا مقطع‌ها در قرآن كريم تنها بر يك نظام آمده است كه به معناى آن و بافتى كه آن معانى در آن آمده‌اند ، مربوط مىشود .

اكنون در پى تفصيل آن نيستيم و تنها به اين اشاره مىكنيم كه تنوّع فاصله‌ها به يك سوره مربوط است كه براى آن هويّتى جدا از ديگر سوره‌ها به‌وجود مىآورد ، على رغم اين‌كه معانى هر سوره به اصول عقيدهء اسلامى بازمىگردد .

به عنوان مثال سورهء « نازعات » كه به فاصله‌ها و ارتباط آنها با معانى آن از طريق ايجاز اشاره دارد .

اين سوره با قسم آغاز شده . مىفرمايد : وَ النَّازِعاتِ غَرْقاً . وَ النَّاشِطاتِ نَشْطاً . وَ

( 1 ) صافّات : 117 و 118 . ( 2 ) البرهان ، ج 1 ، ص 76 ، و معترك الأقرآن ، ج 1 ، ص 50 . ( 3 ) مرسلات : 1 و 2 . ( 4 ) مدّثّر : 1 - 4 . ( 5 ) نجم : 1 - 3 . ( 6 ) قمر : 1 - 3 . ( 7 ) هود : 9 و 10 ، المثل السائر ، ج 1 ، صص 335 - 336 .