الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢١

تقسيم فاصله‌ها

تَنْزِيلًا مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَ السَّماواتِ الْعُلى « 1 » .

« الف » در فاصله تكرار شده است كه متجانس است . همچنين آيات وَ الطُّورِ . وَ كِتابٍ مَسْطُورٍ . فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ « 2 » . اين حروف را متماثل مىنامند . « 3 »

2 . براساس حروف نزديك به هم ، مثل ميم و نون ، در آيات الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ . الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ . مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ . يا مثل دال و باء در آيات ق وَ الْقُرْآنِ الْمَجِيدِ . بَلْ عَجِبُوا أَنْ جاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقالَ الْكافِرُونَ هذا شَيْءٌ عَجِيبٌ « 4 » . در اين تقسيم‌بندى ملاحظه مىشود كه فاصلهء قرآنى فراتر از سجع است ؛ چون سجع تنها در قسم اول جاى مىگيرد ؛ حال آن‌كه فاصله شامل حروف نزديك به هم و وقف هم مىگردد . به‌همين جهت قرآن از سجع و شعر فراتر است .

تقسيم دوم براساس مقطع‌ها كه بر دو نوع است :

الف . آنهايى كه ويژهء وزن و حرف فاصله است و در آن به وزن كلمه‌اى كه فاصله واقع شده است و همچنين حرف روى آن توجه مىشود . اين قسم پنج نوع دارد :

1 . متوازى : يعنى دو كلمه در وزن و حرف برابر باشند . مثل فِيها سُرُرٌ مَرْفُوعَةٌ . وَ أَكْوابٌ مَوْضُوعَةٌ « 5 » .

2 . متوازن . مبنى بر رعايت وزن در مقطع‌ها مىباشد ، مثل وَ نَمارِقُ مَصْفُوفَةٌ وَ زَرابِيُّ مَبْثُوثَةٌ « 6 » .

3 . مطرف : دو فاصله در حروف با هم سازگار باشند ، مثل ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً . وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً « 7 » .

4 . مرصع : دو مقطع در سه چيز ( وزن ، حرف و تقابل مقطع‌ها ) با هم سازگارى دارند . گفته شده است اين نوع در قرآن نيامده است ، چون در آن نوعى تكلّف وجود دارد . برخى هم گفته‌اند مثل آيات إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ . وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ « 8 » . اما تكرار

( 1 ) طه : 1 - 4 . ( 2 ) طور : 1 - 3 . النكت ، ص 90 . ( 3 ) البرهان ، ج 1 ، ص 72 . ( 4 ) ق : 1 و 2 . النكت ، ص 90 . ( 5 ) غاشية : 13 و 14 . ( 6 ) غاشية : 15 و 16 . ( 7 ) نوح : 13 و 14 . البرهان ، ج 1 ، صص 75 - 76 . ( 8 ) انفطار : 13 و 14 .