الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٩

اهميت فاصله

دلالت دارد . دربارهء پسر نوح هم فرمود : إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ « 1 » .

زمخشرى مىگويد : « شخص او را عمل ناشايست قرار داد كه مبالغه در سرزنش وى است . » « 2 »

9 . اختلاف تعبير كه براساس فاصله مىباشد . اين قسم را « هريك از مشتركان را به موضعى اختصاص دادن » ناميده‌اند . « 3 » مثل آيهء سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى « 4 » و آيهء اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ « 5 » كه در آيهء نخست الاعلى به خاطر رعايت فاصله اضافه شد چون آيات چنين است : الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى . وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى « 6 » ، و در آيهء دوم خلق را به خاطر رعايت فاصله افزود كه آيه بعدى چنين است : خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ « 7 » .

10 . صرف غيرمنصرف . مثل آيهء وَ يُطافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَ أَكْوابٍ كانَتْ قَوارِيرَا . قَوارِيرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوها تَقْدِيراً « 8 » . قواريرا منصرف گشت ، چون آخر آيه است و بنابراين ، تنوين هم به الف اطلاق تبديل شد . قواريرا دوم هم براى تناسب و پيروى از اول منصرف شد . « 9 » ملاحظه مىشود كه تأثير فاصله به ابتداى آيهء دوم هم كشيده شده است .

11 . إماله نمودن آنچه كه در اصل إماله نمىشود . مثل إمالهء الف در آيهء وَ الضُّحى . وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى « 10 » . تا تلفظ آن دو با تلفظ مابعدشان يكسان گردد . إماله ، در اصل ، نزديك نمودن صدايى به صدايى است ، مثل امالهء الف به سوى ياء يا فتحه به كسره . از آن‌جايى كه فاصله‌هاى سورهء « ضحى » از نظر الف آن متفاوت است ، گاه به إماله قرائت مىشود تا بين الفاظ تناسب ايجاد شود و آيات به يك حكم جريان يابند .

12 . عدول از ساخت ماضى به استقبال . مثل آيهء أَ فَكُلَّما جاءَكُمْ رَسُولٌ بِما لا تَهْوى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ « 11 » . نفرمود : « فريقا قتلتم » ، چنان‌كه بين دو

( 1 ) هود : 46 . ( 2 ) الكشّاف ، ج 2 ، ص 273 . ( 3 ) معترك الأقران ، ج 1 ، ص 36 . ( 4 ) اعلى : 1 . ( 5 ) علق : 1 . ( 6 ) اعلى : 2 و 3 . ( 7 ) علق : 2 . ( 8 ) انسان : 15 و 16 . ( 9 ) الكشّاف ، ج 4 ، ص 198 . ( 10 ) ضحى : 1 و 2 . ( 11 ) بقره : 87 .