الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٦

اهميت فاصله

وَ أَطَعْنَا الرَّسُولَا . وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا « 1 » ، كه براى رها كردن صدا « الف » به كلمهء الرسولا و السبيلا اضافه شده است . « 2 » اين بر خلاف آيه‌اى در همين سوره است كه مىفرمايد : وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ « 3 » ، كه علىرغم فاصله‌هاى الف در اين سوره ، الف به آن اضافه نشده است . دكتر فاضل سامرايى مىگويد اين بدان جهت است كه آيهء قبلى دربارهء سخن دوزخيان است كه در دوزخ فرياد برمىآورند و صداىشان را به گريه مىكشند و با مدّ آمده است كه با كشيده شدن صدا به گريه و بالا بردن آن بر خلاف آيهء بعدى تناسب دارد . « 4 » يا افزوده شدن هاء سكت در آيهء فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هاؤُمُ اقْرَؤُا كِتابِيَهْ . إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ .

وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتابِيَهْ . وَ لَمْ أَدْرِ ما حِسابِيَهْ . يا لَيْتَها كانَتِ الْقاضِيَةَ . ما أَغْنى عَنِّي مالِيَهْ . هَلَكَ عَنِّي سُلْطانِيَهْ « 5 »

« اين هاى سكت كه در اين موارد افزوده شده موجب زيبايى افزون‌تر مىگردد و به آن لطافت و ظرافت مىبخشد . » « 6 » چه‌بسا راز زيبايى آن اين است كه خواننده حالت كسى را كه نامهء عمل به دست راست يا چپش داده شده حس مىكند .

2 . حذف . مراد حذف حرفى است كه علت نحوى ندارد ، مثال حذف « ياء » از « المتعالى » در آيهء عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ « 7 » كه اين به خاطر تناسب فاصله‌ها در آيهء وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ « 8 » و آيهء وَ يُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ « 9 » مىباشد . يا حذف « ياء » مضارع غير مجزوم در آيهء وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ « 10 » و حذف « ياء » اضافه در آيهء فَكَيْفَ كانَ عَذابِي وَ نُذُرِ « 11 » و حذف « ياء » متكلم در آيهء قالَ أَ فَرَأَيْتُمْ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ . أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ . فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي إِلَّا رَبَّ الْعالَمِينَ . الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ . وَ الَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَ يَسْقِينِ . وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ وَ الَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ . وَ الَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ « 12 » .

( 1 ) احزاب : 66 و 67 . ( 2 ) الكشاف ، ج 3 ، صص 253 و 375 ، و مجمع البيان ، ج 8 ، صص 337 و 371 . ( 3 ) احزاب : 4 . ( 4 ) التعبير القرآنى ، ص 97 . ( 5 ) حاقّة : 19 - 29 . ( 6 ) المثل السائر ، ج 1 ، ص 216 . ( 7 ) رعد : 9 . ( 8 ) رعد : 11 . ( 9 ) رعد : 12 . ( 10 ) فجر : 4 . ( 11 ) قمر : 16 . ( 12 ) شعراء : 75 - 82 .