الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٠

ج . نوع سوم ، آنچه كه در آيه‌اى مقدم و در آيهء ديگر مؤخر شده است

تأثير بافت بر اين نوع روشن است ، چون بافت به تنهايى در موضعى تقديم را اقتضا مىكند در موضعى ديگر تأخير را . مثلا در آيهء وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعى قالَ يا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ « 1 » كه من أقصى المدينة بر رجل مقدم شده است . يا فرموده است : وَ جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعى قالَ يا مُوسى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ « 2 » كه رجل بر جار و مجرور مقدم شده است . اما مقدم شدن در سورهء يس كه با آيات قبلى تناسب دارد و در بافت توصيف اصحاب شهر ( انطاكيه ) به زياده‌روى در نافرمانى از فرستاده‌هاى عيسى ع آمده است . « 3 » مىفرمايد : وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جاءَهَا الْمُرْسَلُونَ . إِذْ أَرْسَلْنا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُما فَعَزَّزْنا بِثالِثٍ فَقالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ . قالُوا ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا وَ ما أَنْزَلَ الرَّحْمنُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ . « 4 »

وقتى از مردى خبر مىدهد كه به پيام آن فرستاده‌ها ايمان آورده و قومش را به پيروى از آنان نصيحت مىكند ، پشيمانى قوم را مقدم نموده است كه بيشتر موجب شگفتى است . فرموده وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ كه به آنان نصيحت مىكند و آن نصيحت را نزديك‌شان نمىكنند . « 5 » اما تقديم فاعل بر جارّ و مجرور در سورهء قصص كه مطابق با اصل تقديم فاعل بر جارّ و مجرور است ، چون بافت در كلام در انتشار خبر كشته شدن يكى از آنان توسط موسى ع است . از قول يكى از آنان مىگويد : قالَ يا مُوسى أَ تُرِيدُ أَنْ تَقْتُلَنِي كَما قَتَلْتَ نَفْساً بِالْأَمْسِ إِنْ تُرِيدُ إِلَّا أَنْ تَكُونَ جَبَّاراً فِي الْأَرْضِ وَ ما تُرِيدُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ « 6 » . وقتى اين سخن را گفت ، راز قتل فاش شد و در شهر منتشر گشت و خبر به فرعون رسيد و به كشتن او همت گماشتند « 7 » . وَ جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعى يعنى « كسى آمد كه موسى ع نمىدانست از كجا آمده است و خبر توطئهء كافران را به موسى ع داد . حكم فاعل و مكانى كه از آن‌جا آمده برابر شد و لذا آنچه را كه در اصل مقدم بوده يعنى فاعل را مقدم نموده است » . « 8 » در اين‌جا سرزنش قوم كه

( 1 ) يس : 20 . ( 2 ) قصص : 20 . ( 3 ) الكشّاف ، ج 3 ، ص 317 . ( 4 ) يس : 13 - 15 . ( 5 ) درة التنزيل ، ص 390 . ( 6 ) قصص : 19 . ( 7 ) الكشاف ، ج 3 ، ص 169 . ( 8 ) درة التنزيل ، ص 391 .