الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٢
11 . براى تشويق به آن از بيم بىتوجهى به آن
بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ « 1 » . اين اعلام به كثرت فاسقان و غلبهء آنهاست و ميانه‌روها نسبت به آنها كم و پيشىگيرندگان بسيار كمتر « 2 » .
9 . پيشى گرفتن آنچه كه مقدّم شدن آن اقتضا مىكند
9 . پيشى گرفتن آنچه كه مقدّم شدن آن اقتضا مىكند
كه همان دلالت بافت است ، مثل آيهء وَ لَكُمْ فِيها جَمالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ « 3 » . سخن در باب فضل و بخشش خداوند بر مردم به واسطهء آفرينش آسمانها و زمين و انسان و چهارپايان است . مىفرمايد : خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ . خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ . وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ « 4 » . « خداوند هم به بهره‌ورى از چهارپايان و هم زينت‌بخشى به وسيلهء آنان منّت مىنهد ، چون از أغراض صاحبان چهارپايان و مهم‌ترين آن مىباشد . اما چرا راحت بر استراحت مقدم شده است ؟ به اين خاطر كه شتر وقتى به بيابان روى مىنهد در راحتى بخشيدن بهتر است و پرشير مىباشد و آنگاه به آغول پناه مىآورد و براى صاحبش هميشه آماده است . « 5 »
10 . مراعات اشتقاق لفظ
10 . مراعات اشتقاق لفظ
، مثل آيهء لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ « 6 » و يا آيهء وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ « 7 » گاه متأخّر ، مقدم مىشود ، مثل آيهء فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ « 8 » اما مقدم همان نفى تأخير است ، چون در كلام اصل است و مقدّم با عدم امكان تقدّم ذكر شده است ، براى نفى جنبه‌هاى تمام كلام است .
11 . براى تشويق به آن از بيم بىتوجهى به آن
11 . براى تشويق به آن از بيم بىتوجهى به آن
، مثل مقدّم شدن اجراى وصيّت در اداى دين در آيهء فَإِنْ كانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِها أَوْ دَيْنٍ « 9 » . چون اداى دين بر وصيّت مقدم است اما وصيّت مقدم شده است چون بر خلاف دين با به تأخير افكندن آن سستى مىورزند . زمخشرى مىگويد : « وقتى وصيت شبيه
( 1 ) فاطر : 32 . ( 2 ) الكشّاف ، ج 3 ، ص 309 . ( 3 ) نحل : 6 . ( 4 ) نحل : 3 - 5 . ( 5 ) الكشّاف ، ج 2 ، ص 401 . ( 6 ) مدّثّر : 37 . ( 7 ) حجر : 24 . ( 8 ) نحل : 61 . ( 9 ) نساء : 1 .