الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٩
2 . تقديم به ذات ، كه در ترتيب اعداد رخ مىدهد
انواع آن
انواع آن
دانشمندان ، تقديم و تأخير در قرآن كريم را به انواعى يافته‌اند كه با آنچه در كلام مردم است ، متفاوت مىباشد . ( هرچند اين مسأله كه برآمده از يك دلالت عام يعنى مقدم شدن براى توجّه دادن است . ) جرجانى بر نحويان شارح اين سخن سيبويه « آنان چيزى را كه برايشان مهم است مقدم مىدارند و به بيان آن توجه دارند ؛ هرچند كه همگى براى آنها مهم و مورد توجه است » انتقاد مىكند كه آنها تنها به دلالت محدود گشته‌اند و به تفسير وجه توجّه در هر مورد عنايتى نداشته‌اند .
مىگويد : « اين خوب و بايسته است ؛ اما بايسته آن است كه در هر چيزى كه در كلام مقدم شده است ، چنين معنايى شناخته شود و وجه عنايت به آن تفسير گردد . » « 1 »
دانشمندان در حوزهء اعجاز كوشيدند تا آنچه كه جرجانى در باب تقديم و تأخير اشاره كرده تحت انواع اصلى گردآورى نمايند كه به شاخه‌هاى كوچك‌ترى تقسيم مىشوند . اين انواع عبارتند از :
الف . نوع اول تقديم معنا كه بيست و پنج علّت دارد
الف . نوع اول تقديم معنا كه بيست و پنج علّت دارد
:
1 . پيشى گرفتن از حيث زمانى
1 . پيشى گرفتن از حيث زمانى
در آيهء إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ . « 2 » پيروان ابراهيم ع را مقدم كرده است چون آنها در روزگارش و پس از او بوده‌اند و سپس پيامبر اسلام ص و پيروان او را آورده است . « 3 » يا از حيث به وجود آمدن ، مثل مقدم شدن چرت بر خواب در آيهء اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ « 4 » ، چون چرت بر خواب مقدّم است . « 5 »
2 . تقديم به ذات ، كه در ترتيب اعداد رخ مىدهد
2 . تقديم به ذات ، كه در ترتيب اعداد رخ مىدهد
: ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ « 6 » يا آيهء قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ « 7 » . مقدم شدن مثنى براى آن است كه آنها را به قيام
( 1 ) دلائل الإعجاز ، صص 107 و 108 . ( 2 ) آل عمران : 68 . ( 3 ) الكشاف ، ج 1 ، ص 436 . ( 4 ) بقره : آيهء 255 . ( 5 ) الكشّاف ، ج 1 ، ص 284 . ( 6 ) مجادله : 7 . ( 7 ) سبأ : 46 .