الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٦

نظم در تقديم و تأخير

- إظهار و إضمار

- إظهار و إضمار

خداوند مىفرمايد : إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ « 1 » و إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ « 2 » . در آيهء نخست فرمود : اكثر الناس و در آيهء دوم اكثرهم كه يكى اظهار است و ديگرى إضمار ، كه براساس بافت هريك مىباشد .

چون بافت در سورهء مؤمن بر اظهار الناس در آيات قبلى آن مىباشد . فرمود : لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ « 3 » . و فرمود : إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لا رَيْبَ فِيها وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ « 4 » و إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ « 5 » كه الناس ظاهر شده است ؛ چنان‌كه در دو آيهء قبل از آن به‌خاطر همگنى و تناسب ظاهر شده است .

اما در سورهء يونس بافت بر إضمار است . خداوند از ستمگران خبر مىدهد كه وارد دوزخ مىشوند . مىفرمايد : ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ « 6 » . اين سخن پايان يافت و سپس از كسانى خبر مىدهد كه خداوند بر آنان پيامبر مبعوث كرد و فرمود : وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ « 7 » كه الناس در يستنبئونك إضمار شده است و سپس فرمود : أَلا إِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ « 8 » به جاى الناس در اكثرهم ضمير آمده است . ساخت اين آيه اقتضا مىكرد كه پس از شرط ضمير بيايد چنان‌كه در قبل نيز چنين آمده بود . « 9 »

بدين ترتيب ، تأثير بافت در مسائل نظم قرآنى تجلّى مىيابد كه تصوير روشنى از كيفيّت تأليف كلام و گزينش ساختهاى متناسب با معنا را ترسيم مىنمايد .

نظم در تقديم و تأخير

نظم در تقديم و تأخير

سبك قرآنى در بردارندهء بسيارى از مسائل نظم است . اين پژوهش قصد بررسى

( 1 ) غافر : 61 . ( 2 ) يونس : 60 . ( 3 ) غافر : 57 . ( 4 ) غافر : 59 . ( 5 ) غافر : 61 . ( 6 ) يونس : 52 . ( 7 ) يونس : 53 . ( 8 ) يونس : 55 . ( 9 ) درة التنزيل ، صص 412 - 413 .