الأسلوب في الإعجاز البلاغي للقرآن الكريم ( سبك شناسى اعجاز بلاغى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٢
مقايسهء سبكى
علت عيب و نقص در تشبيه شاعران گذشته آن است كه خود تشبيه مراد آنهاست اما تشبيه قرآن به سبب بافتى كه در آن آمده است ، كامل‌تر و عام‌تر است .
مثلا در عبارت « أشدّ قسوة » علاوه بر تشبيه معناى بيشترى دارد . علاوه بر اين‌كه ساخت « أفعل تفضيل » بر نهايت قساوت دلالت دارد ؛ گو اين‌كه گفته شده است كه سختى سنگ زياد شده ولى قلب‌شان سخت‌تر است . يا عبارت « و إنّ من الحجارة » كه بيان سختى بيشتر دلشان از سنگ است و توضيح عبارت « أو أشدّ قسوة » مىباشد . معناى عبارت اين است كه برخى از سنگها داراى شكافهايى هستند كه آب فراوان از آن جارى مىشود و برخى به طول يا عرض شكافته مىشوند و آب از آن جارى مىشود . در ضمن ، خشيت دالّ بر اطاعت و فرمانبردارى سنگ از فرمان خداوند مجاز است و از چيزى كه از او خواسته شد ، امتناع نمىكند ولى دل اينها فرمان‌پذير نيست . « 1 »
در كتابهاى بلاغت مقايسه‌اى ميان آيهء وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ « 2 » و عبارت « القتل أنفى للقتل » صورت گرفته است . شايد مبرّد نخستين كسى باشد كه اين مقايسه را انجام داده و در توضيح آن گفته است : « اگر قاتل كشته شود ، ديگران از اين كار بازداشته مىشوند . اين از كلام عرب بهتر است . وقتى آيهء قصاص نازل شد ، هيچ اعتراض و مخالفتى بر آن نبود . « 3 »
مقايسه در باب اعجاز براى بيان تفاوت بلاغت قرآن از بلاغت بشر مىباشد .
رمّانى مىگويد گاه ايجاز براى مردم جالب است ، مثل عبارت « القتل أنفى للقتل » .
ميان اين عبارت و آيهء قرآن در بلاغت و ايجاز تفاوتهايى به شرح زير است :
1 . آيه سودمندتر است .
2 . كوتاه‌تر است .
3 . از تكلّف به تكرار دور تر است .
( 1 ) الكشاف ، ج 1 ، صص 290 - 291 . ( 2 ) بقره : 179 . ( 3 ) البلاغة ، مبرّد ، ص 67 .