ادوار اصول فقه — الصفحة ٤٢
دورهء پنجم - دورهء ركود استنباط و توقّف علم اصول شيعهء اماميه .
خلاصهء امتيازات اين دوره
خلاصهء امتيازات اين دوره
مهم‌ّترين امتيازات علم اصول در اين دوره عبارت است از :
1 - كمال علم اصول نزد شيعه .
2 - استحكام مبانى و قوّت استدلال به مسائل آن .
3 - استقلال و تخلص نسبى علم اصول از مسائل علم كلام .
البته اين استقلال ، با تأثر شديد علم اصول از علم كلام كه در اين دوره بلكه در دوره‌هاى بعد تا امروز به خوبى محسوس است ابدا منافاتى ندارد .
دورهء پنجم - دورهء ركود استنباط و توقّف علم اصول شيعهء اماميه .
دورهء پنجم - دورهء ركود استنباط و توقّف علم اصول شيعهء اماميه .
اين دوره از وفات شيخ طوسى تا عصر ابن ادريس حلى ( متوفّى 598 ه ق ) ادامه داشت . پس از شيخ طوسى تا حدود متجاوز از يك قرن ، اجتهاد شيعه متوقف ماند . اين ادريس و جماعتى ، دانشمندان اين عصر را مقلّده مىناميدند چه آنان همه در فقه از شيخ طوسى پيروى مىكردند و خود در مقام استنباط و به كار بردن قواعد اصولى برنمىآمدند . « 1 »
علّت اين ركود چه بود ؟ وقوف بر عظمت و نبوغ علمى شيخ ، احساس عجز از استنباط در مقابل استحكام مبانى و قوت استنباط شيخ ، تلقى اهانت نسبت به شيخ از استنباط در مقابل استنباط او و غير ذلك ، به خوبى معلوم نيست و شايد هم همه و يا چند علّت از اين علل در اين امر تأثير داشته است . « 2 »
در عين حال در اين دوره نيز كتاب‌هايى در علم اصول نوشته شد كه مهم‌ّترين آنها
( 1 ) - علّامهء كبير آقا شيخ آقا بزرگ تهرانى ، رسالهء حياة الشيخ الطوسى ، ص ح . ( اين رساله در مقدّمهء تبيان چاپ نجف به چاپ رسيده است ) محقّق حلى ، اوايل معتبر ( نقل از شيخ انصارى در كتاب رسائل محشى چاپ تهران ، ص 90 ) . ( 2 ) - سيّد محمد باقر صدر ، المعالم الجديدة ، ص 62 - 67 .