ادوار اصول فقه — الصفحة ٣٧
دورهء چهارم - دورهء كمال و استقلال مجدد
خلاصهء امتيازات اين دوره
خلاصهء امتيازات اين دوره
امتيازات اين دوره عبارت است از :
1 - در دوره‌هاى گذشته ، علم اصول براى استنباط احكام شرعى تدوين مىشد ولى در اين دوره اين علم تا حدود زيادى جنبهء عملى خود را از دست داد و به تجرّد و نظريّت گراييد .
2 - در اين دوره علم اصول با استدلال‌هاى منطقى توأم بود و تنها تمسك به ظواهر كتاب و سنّت و اجماع و غيره نبود . از اين روى به تدريج قسمتى از مسائل منطقى هم بر مسائل اصولى افزوده شد .
3 - قسمتى از مسائل عقلى و كلامى نيز در مسائل اصولى داخل شد ، مثلا تحسين و تقبيح عقلى ، ملازمهء بين حكم عقل و شرع ، وجوب شكر منعم ، اختصاص وجوب شكر منعم به پس از ورود شرع و يا شمول آن نسبت به قبل از ورود شرع ، تكليف به محال ، تكليف به معدوم ، صفت علم حاصل از تواتر ، عصمت انبياء ، اختصاص عصمت آنان به پس از نبوت و يا شمول آن نسبت به قبل از نبوت و مسائل ديگر . « 1 »
اين مسائل در دوره‌هاى بعد به تدريج از علم اصول خارج شد ولى هيچ‌گاه اين علم از تأثير شديد علوم عقلى و كلامى و همچنين از تأثير علم منطق بيرون نرفت .
دورهء چهارم - دورهء كمال و استقلال مجدد
دورهء چهارم - دورهء كمال و استقلال مجدد
دورهء چهارم - دوره كمال و استقلال مجدد علم اصول است . اين دوره بر خلاف دورهء گذشته به شيعه اختصاص دارد و در حقيقت ، دومين دورهء تدوين اصول فقه شيعهء اماميه است .
در اين دوره ، علم اصول سادگى اولى خود را از دست داد ، كمال و پختگى پيدا كرد و از آميختگى با مسائل علم كلام تا حدودى رهايى يافت .
چنان‌كه در گذشته اشاره شد اهل سنّت به مجرّد رحلت پيغمبر ( ص ) باب اجتهاد را
( 1 ) - امام الحرمين جوينى ، برهان ؛ غزالى ، مستصفى ، قاضى عبد الجبار معتزلى ، عمد ، ابو الحسين بصرى ، معتمد و كتب ديگر .