ينبوع الأسرار في نصايح الأبرار ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٠

باب هشتم در توكّل به حضرت الهى با وجود حزم و آگاهى

مىكند و مىگويد : كارى كه تو را در او مستخلف ساختم و مالك او گردانيدم مرا در آن كار وكيل خود گردان كه « فاتّخذه وكيلا » پس عارف را با وجود شهود چه همّت باقى ماند كه بدان تصرّف كند ؟ پس عارفى كه معرفت او تمام باشد ظاهر مىشود به غايت عجز و ضعف و رسول ، عليه السّلام ، در اين مقام به امر حق ، عزّ و جلّ ، گفت : « ما أَدْرِي ما يُفْعَلُ بِي وَ لا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ » « 1 » پس نزد رسول غير از وحى هيچ نباشد ، اگر وحى آيد به تصرّف ، تصرّف كند و اگر وحى آيد به منع تصرّف ، ممتنع گردد و اگر تخيّر كرده شود ميان تصرّف و ترك تصرّف ، اختيار ترك تصرّف كند از آنكه تأثير و تصرّف ، بنده را عارضى است و ذاتى حقّ است و مخصوص است به حضرت او ، پس رعايت ادب و وقوف نزد ذاتيّات اشرف و اعلى باشد ، پس هرگاه كه عارف تصرّف كند در عالم به همّت ، آن تصرّف از امر حق باشد و به جبر باشد نه به اختيار . لمؤلّفه :

آن روح را كه عشق حقيقى شعار نيست * نابوده به كه بودن او غير عار نيست

عشق است و عاشق است كه باقى است تا ابد * دل بر حَزَن مَنِه كه به جز مستعار نيست

گويند عشق چيست بگو ترك اختيار * آن كاو ز اختيار نرست اختيار نيست

عارف شهنشهى است دو عالم بر او نثار * هيچ التفات شاه به سوى نثار نيست

انديشه را رها كن و دلشاد شو تمام * چون روى آينه كه به نقش و نگار نيست

چون ساده شد يقين همهء نقشها در اوست * آن ساده روز روى كسى شرمسار نيست

و هيچ‌كس كامل‌تر از رسول ، عليه السّلام ، و به همّت اعلى و اقوى از او نبود و با وجود آن در اسلام ابو طالب ، همّت او تأثيرى نكرد « 2 » 330 / 18 و اين آيت در حق او نازل شد كه : « إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ » « 3 » و جاى ديگر از امتناع تصرّف همّت او چنين خبر مىدهد كه : « ما عَلَيْنا إِلَّا الْبَلاغُ » « 4 » و جاى ديگر مىفرمايد : « لَيْسَ عَلَيْكَ هُداهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ . » « 5 » پس چون بنده يقين بداند كه خداى تعالى از او داناتر است و تواناتر ، كار خود را با او گذارد ، تا چنان كه تقدير اوست ، آن كار مىسازد و با آنچه او تقدير كند خرسند و راضى باشد و خرسندى بنده بدانچه خداى كند با آن حاصل آيد كه تأمّل كند در حال گذشتهء خود كه اوّل بىخبر او را در وجود آورد و چندين حكمت در

( 1 ) . احقاف ( 46 / 9 ) . ( 2 ) . قصص ( 28 / 56 ) . ( 3 ) . قصص ( 28 / 56 ) . ( 4 ) . بقره ( 2 / 272 ) . ( 5 ) . بقره ( 2 / 272 ) .