ينبوع الأسرار في نصايح الأبرار ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٠

باب پنجم در دانستن مقادير مردم و تنزيل هر يك در منزلش

متعيّن گشتى ، و اين آيت به منزلهء دليل كلام سابق است كه : يعنى چون مكنونات « 1 » سراير و مستودعات ضماير را دانستن مخصوص پروردگار است و آنچه از مطاعن اظهار مىكنند آن نيز بر خداوند مخفى نيست پس اختيار حضرت پروردگار را رسد در وديعت نهادن اسرار رسالت و مخصوص گردانيدن دوستان خويش به عظمت و جلالت . چه گنجينهء خزاين اسرار ، دل است و معرفت احوال دل ما را حاصل ، صورت را چندان اعتبارى نيست . مثنوى :

گر به صورت آدمى انسان بُدى * احمد و بو جهل خود يكسان بُدى 290 / 7

نقش بر ديوار مثل آدم است * بنگر از آدم چه چيز او را كم است

جان كم است آن صورت بىتاب را * رو بجو آن گوهر كمياب را

شد سر شيران عالم جمله پست * چون سگ اصحاب را دادند دست

چه زيانستش از آن نفس نفور * چونكه جانش غرق شد در بحر نور

وصف صورت نيست اندر خامه‌ها * عالم و عادل بود در نامه‌ها

عالم و عادل همه معنى است بس * كس نيابى در مكان و پيش و پس

و لهذا حضرت خداوند ، تعالى ، مىفرمايد : كه من داناترم كه جوهر نفيس رسالت را در صندوق سينه و در حقّهء دل بىكينهء كه وديعت مىبايد نهاد . كه « اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ » « 2 » استحقاق اين معنى به صفاى سريرت است نه به حسن صورت و لهذا خواجه ، عليه السّلام ، مىفرمايد كه : « انّ اللّه تعالى لا ينظر الى صوركم و اعمالكم و لكن ينظر الى قلوبكم و نيّاتكم » يعنى : خداوند تعالى به صور و اعمال شما نظر نمىكند بلكه نظر او بر قلوب و نيّات شماست ، و شيخ عبد اللّه انصارى ، قدّس سرّه ، از اينجا مىفرمايد كه : كار به دل آگاه است نه به دستار و كلاه است ، بيدار باش كه كاروان بر سر راه است اگر واپس مانى مرا چه گناه است . « و ذلِكَ [ فَضْلُ اللَّهِ ] يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ . » « 3 » مثنوى :

نان دهى از هركسى آيد به كس * روح‌بخشى كار يزدان است و بس « 4 » 290 / 22

كار كار اوست و اختيار اختيار او ، در حقّ موسى و بنى اسرائيل ، عليهم السّلام ، مىفرمايد : « وَ لَقَدِ اخْتَرْناهُمْ عَلى عِلْمٍ عَلَى الْعالَمِينَ « 5 » وَ آتَيْناهُمْ مِنَ الْآياتِ ما فِيهِ بَلؤُا

( 1 ) . مكتوبات . ( 2 ) . انعام ( 6 / 124 ) . ( 3 ) . مائده ( 5 / 54 ) . ( 4 ) . ر . ك : حواشى . ( 5 ) . دخان ( 44 / 33 ) .