ينبوع الأسرار في نصايح الأبرار ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٧
كمال الدّين خوارزمى را بهتر بشناسيم نقدى بر نقل‌هاى ديگران در اين باب
امّا آنچه را كه در اينجا ذكر آن مناسب مىنمايد آن است كه در متن كتاب حاضر مكرّر به داشتن پير و مرشد توصيه و تأكيد نموده و از قول شيخ عطّار چنين گفته است :
تا نيفتد بر تو مردى را نظر * از وجود خويش كى يا بى اثر
پير بايد ، راه را تنها مرو * و ز سر عميا در اين دريا مرو « 1 »
و باز از زبان آن مقرّب حضرت بارى خواجه عبد اللّه انصارى چنين مىآورد :
« درخت را آب بايد ، طفل را شير ، شريعت را استاد ، طريقت را پير » « 2 » يعنى سپردن راه شريعت بىداشتن استادى دانا و سلوك طريقهء طريقت بىولايت پير و راهنمايى بينا ميسّر نمىشود ، مگر مجذوبان دل آگاه مطلق و شيفتگان درگاه حق را ، كه دليل راه آنان فراست باطنى و صفاى روحانى و بالاتر از همه جذبات انوار رحمت رحمانى است و اين طايفه از خاصان‌اند كه بىواسطه و دليل به ديدار كعبه مقصود و وصال حضرت معبود توانند رسيد و اين‌چنين مردانى از نوادر زمان و اعجوبه‌هاى دوران‌اند . « 3 » و ليكن طريق احتياط آن است كه آدمى به ملاحظهء نادرات ، خود را به تهلكهء آفات نيندازد و بىبدرقه و دليل ، قطع اين راه نسازد . « 1 »
غير از اين باز هم مطالب و مضامين ديگرى از اين دست در لابه‌لاى كتاب بسيار است « 4 » ولى هيچ‌گاه تصريح يا اشارتى بدانكه خود او پير و مرشدى داشته است در جايى ديده نمىشود و اگر او را پيرى و مرشدى جز خواجه ابو الوفا بود ، يادى از او اگرچه براى نوبتى ، مىنمود چنان كه به ذكر نام ابو الوفا در همهء كتب و اشعار خود پرداخته و نام او را جاىجاى زينت‌بخش دفترها و آثار خود ساخته است . « 5 »
مختصر آنكه از ملاحظه بعض اشعار و اشارات كمال الدّين خوارزمى مىتوان چنين
( 1 ) . ر . ك : آثار و تأليفات ص 33 ، و اعتقاد و مذهب و مشرب ص 30 مقدّمه . ( 2 ) . ر . ك : ص 322 . ( 3 ) . ر . ك : ص 322 - 324 . ( 4 ) . ر . ك : ص 49 و 71 و 73 و 317 - 318 ، و 222 . ( 5 ) . در ص 228 جواهر الاسرار از خواجه ابو الوفا چنين ياد مىكند : « . . . خواجهء پاكيزه ذات پسنديده صفات ، معدن علوم الرّوحانيّة ، ينبوع الاسرار السّبحانيّة المنسلخ من هياكل النّاسوتيّة المتواصل الى السّبحات اللّاهوتيّة . آن محرم خلوتى كه آنجا * محو است نشان آفرينش اعنى قدوهء اهل صفا خواجه ابو الوفا ادام اللّه تعالى بركة انفاسه . . . » و ر . ك : ص 23 ، مقدّمهء و ص 242 ، متن كتاب .