أصول الفقه ( تحرير اصول فقه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩
تعريف علم اصول
پيشدرآمد
پيشدرآمد
تعريف علم اصول
تعريف علم اصول
علم اصول دانشى است كه در آن قواعدى بررسى مىشود كه نتيجهء آنها در استنباط حكم شرعى مورد استفاده قرار مىگيرد .
علم يبحث فيه عن قواعد تقع نتيجتها فى طريق استنباط الحكم الشرعى . « 1 »
( 1 ) - تعريف فوق براى علم اصول روشن است و تنها نقطهء ابهام آن قيد « نتيجه » است . مؤلف ( ره ) به جاى تعبير رايج كه مىگويد : « علم اصول از قواعدى بحث مىكند كه آن قواعد در راه استنباط حكم شرعى به كار مىرود » ، گفته است : « علم اصول از قواعدى بحث مىكند كه نتيجهء آن قواعد در راه استنباط حكم شرعى به كار مىرود . » احتمالات مختلفى براى تبيين اين قيد وجود دارد . يك احتمال آن است كه مقصود از قواعد كبريات و مراد از نتيجه حاصل تطبيق آن كبريات بر مصاديق خاص است . مثلا در علم اصول از قاعدهء « هر امرى ظهور در وجوب دارد » بحث مىشود . از تطبيق اين قاعده بر فعل « اقيموا الصلاة » اين نتيجه به دست مىآيد كه « اقيموا الصلاة ظهور در وجوب دارد . » و آنچه در راه استنباط شرعى مستقيما به كار مىرود همين نتيجه است . احتمال ديگر آن است كه قواعدى كه در علم اصول مورد بحث قرار مىگيرد ، خود ، تشكيل صغرا و كبراهايى مىدهد كه از آنها نتايجى به دست مىآيد و فقيه از آن نتايج براى استخراج احكام شرعى استفاده مىكند . مثلا « فعل امر در وجوب ظاهر است » يك قاعده است ؛ و « هر ظاهرى حجت است » قاعدهء ديگرى است و نتيجهء اين دو قاعده كه به كار فقيه مىآيد آن است كه « فعل امر در وجوب حجت است . »