آشنايى با تاريخ تفسير و مفسران ( فارسى ) — الصفحة ٢٠١
روش و منابع تفسير طبرى
قرائت : طبرى در قرائت صاحب نظر بوده و كتابى نيز در اختلاف قرائتها به نام كتاب القراءات و تنزيل القرآن در هجده جلد نوشته است . وى قرائتهاى مختلف را ذكر مىكند ؛ سپس ديدگاه منتخب خود را با دليل و برهان بيان مىنمايد ؛ مثلا در قرائت مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ قرائت « ملك » و « مالك » را مورد بحث و بررسى قرار داده و بحث كامل آن را به كتاب القراءات واگذار مىكند و در پايان مىگويد :
و اصحّ القرائتين في التلاوة عندى التأويل الاول و هى قراءة من قرأ ملك بمعنى الملك لانّ في الاقرار له بالانفراد بالملك ايجابا . . . و فضيلة زيادة الملك على المالك . . . « 1 »
شعر : ايشان به طور گسترده به اشعار عرب براى معانى واژه‌هاى قرآنى استشهاد كرده است . در تشبيه ، كنايات ، بحثهاى ادبى و معانى مجازى ، از شعر عرب استمداد نموده و آيه را معنا كرده است . در ذيل آيه شريفه راعِنا « 2 » رعى را رعايت در شنيدن معنا مىكند و به قول اعشى استشهاد كرده كه واژه رعى به اين معنا در شعر آمده است :
« يرعى الى قول سادات الرجال اذا * ابدوا له الحزم او ما شاءه ابتدعا
يعنى بقوله يرعى : يصغى بسمعه اليه مفرغه لذلك . . . » . « 3 »
وى در اشعار بسيارى ، از شعر اعشى سود جسته .
دو منبع ديگر از منابع فرعى كه مىتوان براى طبرى بيان كرد ، عبارتند از :
1 . اجماع : در بسيارى از موارد ، طبرى براى ترجيح بين اقوال به اجماع استدلال كرده است كه از آن جمله آيه شريفه وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قالُوا إِنَّما نَحْنُ مُصْلِحُونَ « 4 » است . دربارهء اينكه اين گروه چه كسانى بوده‌اند ، چند قول نقل مىكند ؛ سپس مىگويد : اين آيه دربارهء منافقان عصر رسالت مىباشد و اين قول بهتر است و دليل آن اجماع اهل تفسير مىباشد . « 5 »
( 1 ) . همان ، ص 65 ( 2 ) . بقره ، 104 ( 3 ) . جامع البيان ، ج 4 ، ص 471 ( 4 ) . بقره ، 11 ( 5 ) . جامع البيان ، ج 1 ، ص 125 . همچنين ر . ك : آيه 90 سورهء يوسف .