آشنايى با تاريخ تفسير و مفسران ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩

4 . زيد بن اسلم عدوى ( متوفاى 136 ق )

گونه‌هاى تفسيرى

چنانچه پيش از اين گذشت ، حاجى خليفه براى محمد قرظى كتاب تفسيرى را بيان كرده است ؛ ولى امروزه اثرى از آن نيست و تنها رواياتى در كتابهاى تفسيرى از ايشان نقل شده است . برخى گونه‌هاى تفسيرى ايشان عبارتند از :

1 . توضيح مفاهيم عام : در ذيل آيه شريفه . . . وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ . . . « 1 » از محمد بن كعب نقل شده : « من بلغه القرآن فكأنمّا رأى النبى صلّى اللّه عليه و آله » ؛ « 2 » كسى كه قرآن به او ابلاغ مىشود ، مانند كسى است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را ديده باشد .

در روايت ديگر ذيل آيه شريفه . . . كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ . . . « 3 » از ايشان نقل شده است كه گفته : « من رطبه و عنبه ما كان فاذا كان يوم الحصاد فاعطوا حقّه يوم حصاده » ؛

2 . بيان اصطلاحات : براى معناى « اسراف » در آيه شريفه وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ محمد بن كعب گويد : « السرف ان لا يعطى في حق » ؛ « 4 »

3 . تعيين مصداق : دربارهء مصداق « اربعة اشهر » در آيهء شريفه فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ . . . « 5 » از محمد بن كعب قرظى و برخى ديگر نقل شده ، منظور از « اشهر الاربعة » ، « ابتداؤها يوم النحر الى العاشر من شهر ربيع الآخر » « 6 » اين ديدگاه از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده است . « 7 »

4 . زيد بن اسلم عدوى ( متوفاى 136 ق )

ابو اسامه يا ابو عبد زيد بن اسلم عدوى ؛ اهل مدينه ، فقيه و مفسر است ، « 8 » و در كتابهاى تفسيرى شيعه و سنى رواياتى از او نقل شده . وى در سند روايات اهل سنت

( 1 ) . انعام ، 19 ( 2 ) . جلال الدين سيوطى ، درّ المنثور ، ج 3 ، ص 13 . روايت ديگرى نيز در ذيل همين آيه از ايشان نقل شده است . ( 3 ) . انعام ، 143 . ( 4 ) . درّ المنثور ، ج 3 ، ص 94 ( 5 ) . توبه ، 2 ( 6 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 5 ( 7 ) . همان ( 8 ) . التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 126