آشنايى با تاريخ تفسير و مفسران ( فارسى ) — الصفحة ١٠٧

2 . ابو العاليه رفيع بن مهران رياحى ( متوفاى 90 ق )

برخى از دانشمندان اهل سنت ؛ مانند احمد بن حنبل و ابو زرعه نيز او را توثيق كرده‌اند . « 1 » وى از نظر علمى نزد عامه و خاصه داراى رتبه‌اى والاست . قتاده كه خود از مفسران معروف است ، گويد : هرگز كسى را عالم‌تر از او به مسائل حلال و حرام نديدم . « 2 » ابن خلّكان او را سيد تابعان و يكى از فقهاى هفتگانهء مدينه مىداند . « 3 »

محدث قمى فرموده است : سعيد بن مسيب يكى از هفت فقيه معروف مدينه است ؛ بلكه گفته مىشود افضل آنان بوده است . « 4 »

در هر صورت آراى تفسيرى فراوانى از ايشان نقل شده و در بسيارى از علوم ، خود شاگرد امام سجاد عليه السلام بوده است . ايشان دقت بسيار خوبى در تفسير داشته است ، در معناى آيه شريفه . . . فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً « 5 » گويد : منظور از « اوّابين » ، كسى است كه گناه و سپس توبه كرده باشد و باز گناه و بار ديگر توبه كرده است ؛ ولى در هيچ مورد عمدا به گناه باز نگشته است . « 6 » آيت اللّه معرفت ضمن نقل تفسيرهاى زيادى براى اين آيه تفسير سعيد بن مسيب را دقيق‌ترين تفسير مىداند . « 7 »

از او نقل شده است كه « ارم » در آيه شريفه إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ « 8 » نام دمشق است . « 9 »

همچنين در تفسير وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ . . . « 10 » از ايشان نقل شده كه منظور ، كسانى هستند كه به دو قبله نماز خوانده‌اند . « 11 »

2 . ابو العاليه رفيع بن مهران رياحى ( متوفاى 90 ق )

رفيع بن مهران رياحى ، بصرى است . او زمان جاهليت را درك كرد و پس از گذشت

( 1 ) . يوسف مزى ، تهذيب الكمال ، ج 10 ، ص 73 ، 74 ( 2 ) . تهذيب التهذيب ، ج 4 ، ص 75 ( 3 ) . وفيات الاعيان ، ج 2 ، ص 375 ( 4 ) . سفينة البحار ، ج 1 ، ص 623 ( 5 ) . اسراء ، 25 ( 6 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 410 ( 7 ) . ر . ك : التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب ، ج 1 ، ص 331 . ( 8 ) . فجر ، 7 ( 9 ) . ابو الفتوح رازى ، تفسير روح الجنان ، ج 10 ، ص 283 ( 10 ) . توبه ، 100 ( 11 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، ص 64