شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — الصفحة ٢٨
فهرست تفصيلى
جنس سوّم : تب‌هاى بلغمى : يعنى حرارت معفّنه ، به رطوبات بلغميه آويخته شده باشد كه برحسب محل تعفّن بلغم ، « لثقه » و « مواظبه » مىباشد :
الف : لثقه ( لازمه ) : در اين تب ، بلغم در درون عروق متعفّن مىشود و تب آن ، لازمه و بسيار ملايم و با حرارت سوزنده و غير گزنده و شبيه‌ترين تب‌ها به دقّ است . و تدابير مقدمهء موجبهء ايجاد بلغم در بدن ، علامت تشخيص اين تب مىتواند باشد .
علاج : مانند علاج مواظبه است كه خواهد آمد .
ب ) : مواظبه ( نائبه ) : در اين تب ، عفونت بلغم در خارج عروق است و مواظب صاحبش مىباشد ؛ زيرا نوبه‌اش خيلى طولانى است و از سنگينى اعضا و لرز آغاز شده و بعد به تب گرم مىانجامد و حالات بيمارى اشتداد مىيابد و اين وضع ادامه دارد تا عرق كند و بدن او سرد شود و نوبه پايان يابد .
علاج : روند تبديل تب او به تب گرم را با شرب آب جوش تسريع نموده و سپس در صورت تهوع ، اعانت برقىء او نموده و بعد از تسكين قىء ، اماله‌هاى مناسبه را بريزند و در ايام بعد هم به شرب منضج و اماله ادامه داده و در صورت مشاهدهء غلظت در بلغم ، ادويهء لازمهء اين حالت را در اماله‌ها به كار برده و در صورت ضرورت ، « دواء التربد » را براى اين مقصود استفاده كنند ؛ زيرا در اخراج بلغم ، اقوى است و اگر اين تب از بيستم هم بگذرد ، با « جوهر گنه‌گنه » آن را ريشه‌كن سازند .
جنس چهارم : تب‌هاى سوداوى : يعنى مادهء معفّنه ، سودا باشد كه انواعى است .
علاج : چون اين تب‌ها غالبا در اثر انتقال از نوبه‌هاى ديگر ايجاد مىشود ؛ لذا بايد منضج و مسهلى را كه در علاج نوبه‌اى كه به ربع منتهى شده استفاده مىكرديم را به كار بريم و در صورت ضرورت ، از فصد هم استفاده كنيم . و اگر با اين تنقيه‌ها بهبودى حاصل نشد ، تدابير قلع سودا و مخدّرات و « جوهر گنه‌گنه » به كار ببريم .
تبصره : جبران عوارض طحاليّهء تب ربع : اين تب اگر طول بكشد ، باعث سفتى و بزرگى طحال مىشود كه عوارضى ناگوار ايجاد مىكند و بايد با اضمدهء محلّله و ادويهء لازمه و در صورت ضرورت ، فصد ، آن را درمان نموده و از الصاق محجمهء نارى هم غافل نبود .
اجناس مركّبه ( شطر الغب ) : تب‌هاى مركبه ، برحسب اخلاط مختلفه و مقتضيات اخلاط ، زياد است و آنچه كه منضبط شده و تعريف علمى از آن ارائه شده است ، تنها اقسام شطر الغب است كه صفرا و بلغم هر دو عفونت كرده و تبى جديد را بروز داده‌اند .
شطر الغب برحسب محل تعفّن اخلاط صفرا و بلغم ، چهار قسم مىباشد كه هريك علامتى ويژه دارند .
علاج : قانون كلى در علاج شطر العنب اين است كه بايد به‌گونه‌اى مركب از علاج بلغميّه و صفراويّه ، منتهى با رعايت جانب خلط غالب كه از اشتداد و انتقاص اعراض