شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
- المؤلف: ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
- الوفاة: 1290
- القسم: الطب
- الناشر: جلال الدين - قم
فهرس الكتاب
- [ درآمد ]
- فهرست اجمالى
- پيشگفتار
- سخن آغازين
- « مقدمهء مؤسسه »
- آثار مؤلف
- تسهيل العلاج و حافظ الصحة
- مراحل تحقيق و تحرير كتاب
- فهرست تفصيلى
- شرح و نگارش روان رسالهء تسهيل العلاج
- مدخل : طب ، چه و چرا . . . ؟
- مقدمه
- بخش اول : چيستى امراض امتلائيه و اسباب كلى آنها
- بخش دوّم : اسباب تفصيليه امراض امتلائيه
- باب اول : امتلاى معده ، سبب الاسباب جميع امراض امتلائيه است
- فصل اوّل : اسباب افساد اغذيه و فضولات در معده
- اسباب داخليه
- اسباب خارجيّه ؛
- فصل دوم : معرفى امراض معديّهء امتلائيّه
- فصل سوّم : معرفى انواع ديگر امراض مترتب بر امتلاى معده
- باب دوم : امتلاى دماغيّهء حاصل از امتلاى معده ، سبب فرعى بسيارى از امراض امتلائيه است
- بخش سوّم : علائم امراض امتلائيّه
- مقدمه : علامات أمزجهء جبلّيّه ؛
- اول : ملمس .
- دوم : ميزان گوشت و پى و چربى « 2 » :
- سوّم : گونهء موها .
- چهارم : رنگ بدن .
- پنجم : هيأت اعضاء .
- ششم : ميزان انفعال اعضاء .
- هفتم : ميزان خواب .
- هشتم : گونهء افعال .
- نهم : نحوهء دفع فضولات .
- دهم : امور نفسانيه ؛
- فصل اول : علائم امتلاى معده و امعاء
- فصل دوم : علائم امتلاى دماغ
- فصل سوم : علائم امتلاى چشم
- فصل چهارم : علائم امراض امتلائيهء نزله‌اى
- فصل پنجم : علائم امراض امتلائيهء تفرق اتصاليه
- قسمت اول : تفرق اتصالات ظاهريه :
- قسمت دوم : تفرق اتصالات باطنيه :
- بخش چهارم : معالجات امراض امتلائيه
- باب اول : معالجهء امراض امتلائيّهء معده و امعاء
- فصل اول : امتلاى صفراوى معده و امعاء
- تبصره : درد معده و امعاى حاصل از امتلاى صفراوى :
- فصل دوم : امتلاى صفراوى - بلغمى معده و امعاء
- علاج :
- فصل سوم : امتلاى بلغمى معده و امعاء
- علاج :
- فايده : دو قانون در ساخت ادويهء منضجه و مسهله
- فصل چهارم : زلق المعدة و الامعاء ، زحير و خلفه
- علاج :
- تتمّه : درمان خراش و ريزش چرك و خون از روده‌ها :
- فصل پنجم : قولنج و ايلاوس
- علاج :
- ملين و شياف :
- اماله :
- مسهل مشروب :
- فايدهء 1 : برنامهء غذائى زمان كسالت و نقاهت مبتلايان :
- فايدهء 2 : چند قانون كلى در تجويز ادويه :
- تبصره : درمان‌هاى ويژهء قولنج ريحى :
- تتمه : احتباسات ورميه :
- فصل ششم : بواسير
- علاج :
- تنقيه ؛
- فصد و حجامت :
- افكندن زالو بر موضع :
- ضمادات :
- [ باب دوم : امراض امتلائيه مفصليه احتباسيه ]
- فصل هفتم : درد كمر ، درد ران ، درد زانو ، عرق النسا ، نقرس و . . .
- كمر درد :
- علاج :
- مسهل مشروب :
- حبّ مسهل :
- فصد :
- حجامت و افكندن زالو :
- در درد ورك ،
- در عرق النسا ،
- در درد زانو ،
- در نقرس
- باب سوم : امراض امتلائيّهء عروق ماساريقا
- فصل اول : سدهء ماساريقا
- علاج :
- شرب مفتحات سده :
- اماله :
- مسهل مشروب :
- فصل دوّم : ورم ماساريقا
- علاج :
- باب چهارم : امراض امتلائيّهء كبد و طحال
- فصل اول : يرقان اصفر
- علاج :
- تبريد و اخراج صفرا :
- تفتيح سدد :
- فصد :
- تبصرة : تغذيه مبتلايان :
- فصل دوّم : يرقان اسود
- علاج :
- مفتّحات :
- اماله : « 2 »
- مسهل مشروب :
- فصد :
- ضمادات :
- تبصره : تغذيهء مبتلايان :
- فصل سوم : سده در محدب كبد
- علامت اين بيمارى ،
- علاج :
- فصل چهارم : ورم كبد ، غشاء و عضلات آن
- [ نشانه‌هاى بيمارى ]
- علاج :
- فصد :
- افكندن زالو :
- ضمادات :
- تبصره :
- فصل پنجم : سوء القنية و اقسام استسقاء
- [ نشانه‌هاى بيمارى ]
- پيشگيرى و علاج :
- امّا علاج لحمى ،
- علاج طبلى ،
- در زقّى ،
- باب پنجم : امراض امتلائيهء آلات تنفسى و صوتى و قلب
- اقسام اين اورام :
- علائم :
- علاج :
- روز اول تا سوم :
- روز چهارم :
- روز پنجم تا هفتم :
- از روز هشتم به بعد :
- باب ششم : امراض امتلائيهء آلات ادرارى - تناسلى
- فصل اول : قيلة الماء
- علاج :
- تنقيه :
- تعريق :
- فصل دوّم : حرقة البول
- [ نشانه‌ها و علت‌ها ]
- علاج :
- رفع حدّت بول :
- تليين و فصد :
- تنقيهء عمومى بدن :
- تكمله : رفع جراحات حاصله :
- فصل سوّم : ورم انثيين
- [ نشانه‌ها ]
- علاج :
- تنقيه و فصد :
- حجامت و افكندن زالو :
- اطليه و اضمده :
- فصل چهارم : ضعف انتشار ، سرعت انزال ؛ قلت ، رقت و يا غلظت منى
- تدابير مشترك علاجيّه :
- علاج ضعف جماع : « 1 »
- علاج قلت توليد منى :
- فصل پنجم : احتباس طمث
- علاج :
- فصل ششم : سيلان طمث
- [ سبب ]
- علاج :
- باب هفتم : تب‌هاى امتلائيه
- [ درآمد ]
- تب ،
- اقسام كلى تب‌ها :
- فصل اول : تب‌هاى يومى
- اقسام تب يومى و تشخيص آنها : [ نفسانيه ، بدنيه و خارجيه ]
- علامت جميع اقسام تب يومى ،
- علاج تب‌هاى نفسانى :
- اما تجويز شخصى من اين است كه :
- علاج تب‌هاى بدنيه
- علاج تب استفراغيه :
- علاج تب وجعيه :
- علاج غشيّه :
- علاج تب جوعيه و عطشيه :
- علاج تب سدديه : « 1 »
- علاج تخميّه :
- علاج ورميّه : « 1 »
- علاج قشفيّه :
- علاج حرّيّه :
- علاج سكريّه :
- علاج استحصافيه :
- فصل دوم : تب‌هاى خلطى
- اجناس مفرده
- جنس اول : تب‌هاى دمويه
- الف ) : سوناخس ( غليانى )
- علاج :
- ب ) : مطبقه ( عفونى )
- علاج مشترك :
- تبصرهء 1 معالجات ويژه :
- تبصرهء 2 : تدبير بهبوديافتگان :
- دوم : تب‌هاى صفراويه
- الف ) : لازمه ( غب لازم - خالص يا غير خالص - و محرقه )
- علاج :
- ب ) : غب دايرهء خالصه « 4 »
- علاج :
- تبصره : تدابير بهبوديافتگان :
- ج ) : غب غير خالص ( دايره و لازمه )
- علاج :
- جنس سوم : تب‌هاى بلغمى
- الف ) : لثقه ( لازمه )
- علاج :
- ب ) : مواظبه ( نائبه )
- علامت اين تب
- علاج :
- قسم چهارم : تب‌هاى سوداوى
- ربع دايره ؛ « 1 »
- علاج :
- تبصره : جبران عوارض طحاليّهء تب ربع :
- اجناس مركّبه ( شطر الغب )
- اول ، آنكه صفرا و بلغم هر دو در خارج عروق متعفن شده‌اند .
- قسم دوم : صفرا و بلغم هر دو در داخل عروق متعفن شده‌اند .
- قسم سوم : صفراوى دايره و بلغمى لازم است ؛
- قسم چهارم : عكس قسم سوم است ؛
- علاج :
- تتمهء تب‌هاى خلطى ( 1 ) :
- تب غشّىّ « 1 »
- از جملهء علامات اين تب
- [ علاج ]
- معالجات عمومى ( تدابير ) :
- معالجات ويژه ( تنقيه‌ها )
- مواظبه‌هاى غشيه :
- شطر الغب غشيه :
- غبّ غشيّه :
- تتمهء تب‌هاى خلطى ( 2 ) :
- تب وبائى : « 1 »
- علائم و اسباب :
- پيشگيرىهاى لازم :
- معالجه :
- روز اول :
- تقويت قلب :
- قىء و اماله :
- روز دوم :
- فصد و حجامت :
- تسكين قىء و اسهال :
- تبصره : درمان احتباس بول :
- باب هشتم : اورام و بثورات امتلائيّه
- شرى :
- علاج :
- حمره :
- علاج :
- جمره ، فلغمونى و نمله :
- علاج :
- نكتهء مهم : پيشگيرى از انجاميدن فلغمونى به غانغرايا و سقاقلوس و درمان آنها در صورت ابتلا :
- طاعون : « 1 »
- پيشگيرى و علاج :
- تبصره : اهميت جرّاحى در طاعون و ساير اورام و بثره‌ها :
- معالجهء ساير اورام :
- سلعهء متبرّيه
- علاج :
- اورام قابل انفجار
- علاج :
- عرق مدنى ( رشته )
- پيشگيرى و علاج :
- تتمه : قوانين كلى علاج ساير بثورات
- خاتمه : در تدابير سموم خوراكى و گزيدگىها
- فصل اول : پيشگيرى از مسموميتهاى خوراكى
- فصل دوم : شناختن نوع سم خوراكى
- فصل سوم : معالجهء مسموميتهاى خوراكى
- تبصره :
- فصل چهارم : گريزاننده‌هاى حشرات و جنبندگان موذى و درندگان
- فصل پنجم : معالجهء گزيدگى حشرات و گزندگان
- گزيدگى مارها
- علاج :
- گزيدگى عقرب‌ها
- علاج :
- تبصره :
- گزيدگى رتيلاها :
- علاج :
- گزيدگى عنكبوت‌ها
- علاج :
- امّا گزيدگى فهد
- علاجش
- گزيدگى زنبورها
- علاج :
- تبصره :
- گزيدگى سوسمار
- علاج :
- گزيدگى سام ابرص
- علاج :
- گزيدگى سگ ديوانه
- علاج :
- فايده :
- گزيدگى قملة النسر :
- علاج :
- گزيدگى وزغهء بحريّه ؛
- علاج :
- گزيدگى سالامندرا :
- گزيدگى هزارپا :
- علاج :
- شرح و نگارش روان رساله حافظ الصحة
- مقدمه : ضرورت علم به دانش « حفظ الصحة »
- بخش اول : تقويت طبيعت
- باب اول : مراعات ستّهء ضروريّه
- فصل اول : تدبير هوا
- فصل دوّم : تدبير اكل و شرب
- اصول يك تغذيهء سالم
- امّا امورى كه در نوشيدنىها لازم است كه مراعات شوند
- فصل سوّم : تدبير احتباس و استفراغ
- طبع ، از جهت مدفوع
- از جهت ادرار بول ،
- فصل چهارم : تدبير نوم و يقظه
- فصل پنجم : تدبير حركت و سكون بدنى
- از جهت حركات بدنيه ،
- از جهت سكون بدنى ،
- فصل ششم : تدبير حركت و سكون نفسانى
- از جهت حركات نفسانيه ،
- سكون نفسانى
- باب دوم : استعمال ادويهء لازمه جهت حفظ صحت
- باب سوّم : اشتغال به ساير امور مقويهء قوا و سازندهء اعضا
- رياضت ( ورزش ) :
- دلك ( مالش ) :
- تدهين ( روغن‌مالى ) :
- استحمام :
- تفريح :
- بخش دوّم : اعانت طبيعت در دفع موذىها
- اگر فضولات ، در فم معده باشد
- امّا اگر فضولات ، در قعر معده و امعاء باشد ،
- رسالهء تسهيل العلاج
- [ درآمد ]
- [ اخلاط اربعه ]
- [ امتلاءها و زوايد بدن شش بود ]
- فصل اول : در تفصيل امتلاءات :
- [ اسباب « حمى يوميه » ]
- [ امتلاء و فساد از معده و امعاء آغاز مىشود ]
- فصل دوم : در اسباب موجبهء بر فساد فضول در معده و امعاء و سرايت آن فساد به مجاور و قريب يا بعيد از معده و امعاء :
- اما « اسباب خارجه » ؛
- « اما اسباب داخله » :
- [ تداخل اغذيه ]
- [ وارد ساختن ميوه‌ها و بقول بر اغذيه ]
- « فسادهاى تداخل اغذيه » :
- فصل سوم : در علامات امزجه و امتلاءات آنها است .
- قسم اول : در علامات امزجه برحسب خلقت است :
- اول : از ملمس جلد و ظاهر بشره :
- دوم : از بسيارى و كمى گوشت بدن و شحم
- سوم : ادله احوال بسيارى شَعر
- چهارم : استدلال از رنگ بدن است
- پنجم : استدلال از هيئت اعضا مىباشد ؛
- ششم : استدلال از سرعت انفعال اعضاء است :
- هفتم : استدلال از بسيارى خواب و كمى آن است :
- اما هشتم : استدلال از افعال است :
- نهم : استدلال از دفع فضول است :
- دهم : استدلال از افعال نفسانيه است :
- قسم دوم : در علامات امتلاءات است :
- [ سر ]
- [ معده و كبد ]
- [ بروز ورم در اعضاى ظاهره و باطنه ]
- [ بروز ورم ، در عصب و عضو عصبانى و احشاء ]
- [ انفجار ورم ]
- اما اورامى كه از جمع شدن آب رطوبات در فضاها جمع آيد ،
- اما اورام ريحيه
- اما تفرقّات اتّصال :
- فصل چهارم : در معالجات :
- [ در كم‌ميلى به غذا ]
- [ در درد معده يا وجع امعاء ]
- [ در قى ]
- [ بلغميت و لزوجت خلطى در معده ]
- اگر در معده آثار ترشى غذا باشد ،
- [ زلق المعدة و الامعاء ؛ خلفه و زحير ]
- [ درمان عمومى ]
- در زلق المعدة و الامعاء
- [ ظهور عطش ]
- [ درمان هنگام ناكارآمدى روغن و فلوس ]
- [ در خراش روده باشد ]
- هرگاه چرك و خون ، بعد از دفع فضول برازى دفع شود ،
- اما اطعمه و اشربه اصحاب اين امراض :
- در رضيع و شيرخوارگان ،
- [ قولنج و ايلاوس ]
- [ درمان ]
- در قولنج ريحى
- [ دردهاى ورك و عرق النسا و مفاصل و نقرس ]
- [ درمان بواسير ]
- تنقيه
- اضمده
- [ سدهء ماساريقا ]
- علاج :
- [ انسداد مجراى سودا ]
- [ درمان ]
- [ سده در محدب كبد ]
- [ بيمارىهاى عارض بر سده ]
- علاج :
- [ استنباط ورم در كبد ]
- [ دردهاى سينه و پهلوها ]
- [ سوء القنيه ]
- [ قيلة الماء ]
- [ حرقه البول ]
- عمده تدابير در علاج ،
- ورم انثيين :
- [ قلت منى و ضعف انتشار و سرعت انزال و رقّت يا غلظت منى ]
- [ امراض رحم ]
- فصل پنجم علاج حميات ، اورام و بثور كثيرة الوقوع :
- [ حمى ]
- اما حميات يوميه ،
- [ نشانه‌ها ]
- [ نفسانيه ]
- علاج استفراغيّه ،
- اما علاج حماى وجعيه ،
- اما علاج حمى غشيّه
- اما علاج حمى جوعيّه و عطشيّه
- امّا علاج حمى يوم سدديّه :
- علاج تخميه :
- اما حميّات تابعه اورام باطنه
- اما علاج حماى قشفيه
- امّا حميات حريه
- اما علاج حميّاتى كه از استحصاف جلد ؛ يعنى تنگ شدن منافذ جلد ، عارض شده باشد
- علاج :
- [ حميّات خلطيّه ]
- [ درمان ]