شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — الصفحة ٢٥
فهرست تفصيلى
ابتداى اشتعالش در قلب باشد ، يا در عضو ديگر مشتعل شده و به قلب رسيده و از آنجا پراكنده شود .
اقسام كلّى تب‌ها : تب‌ها به اعتبار موضوع آنها به يومىّ ، خلطىّ - عفونىّ - و دقّىّ تقسيم مىشوند .
فصل اول : تب‌هاى يومى اقسام تب يومى و تشخيص آنها : تب يومى ، به اعتبار انتسابش به سه قسم كلى تقسيم مىشود : نفسانيه ، بدنيه و خارجيه . و علامت جميع اقسام تب يومى ، تقدم يا مقارنت سبب گرم شدن روح است ؛ منتهى در برخى بلافاصله به تب مىانجامد و در برخى تأخير هم ممكن است ؛ البته نه به قسمى كه تخلف معلول از علت را لازم شود .
علاج : عمده ، همان تشخيص نوع تب يومى است كه از چه قسم است و پس از آن ، به آسانى قابل علاج است .
علاج تب‌هاى نفسانيه : اصل علاج ، همان قطع سبب است و سپس از داروهاى مناسبه و اغذيهء مرطّبهء مبرّدهء زودهضم و سپس استحمام ، استفاده كرده در نهايت ، به تبديل امزجه پرداخت .
علاج تب‌هاى بدنيه .
علاج استفراغيه : استفراغ را بايد حسّ نموده و ضعف بدن را با اغذيه و اشربهء لطيفهء زود هضم جبران نمود . و بعد از خواب ، با آب فاتر استحمام كنند . سپس بدن را روغن‌مالى كرده و شربتى از قند و بيدمشك و تخم شربت و فرنجمشك بنوشند .
علاج وجعيّه : ابتدا دردها را تسكين دهند و سپس اغذيهء موافقه را به او خورانيده و او را خواب كنند و ساير تدابير را إعمال كنند .
علاج غشّيّه : اين تب ، در حالت غشّ يا پس از افاقهء از غشّ بروز مىكند ؛ لذا بايد غشّ را علاج كنيم . سپس به تقويت قلب و دماغ پرداخت .
علاج جوعيّه و عطشيّه : بايد با تغذيه و نوشانيدن آب علاج نمود ؛ منتهى برنامهء ويژه‌اى كه مخصوص اين‌گونه افراد است را بايد منظور داشت .
علاج سدديه : اين تب ، غالبا در حالات امتلاى دموى - يعنى پرخونى - و خصوصا امتلاى اخلاط غليظه ايجاد مىشود و لذا بايد به تنقيهء بدن از اخلاط با فصد و اماله و سپس مصرف منضجات مفتحهء سده‌ها پرداخت .
نكتهء مهم : اين تب ، بسيار تشبيه به تب‌هاى خلطى است و براى همين هم علاجى طولانى دارد و اى بسا طبيب خيال كند آن را معالجه كرده امّا دوباره عود مىكند ؛ و لذا بايد پس از ازالهء تب ، آزمايشات لازمه به عمل آيد تا بهبودى بيمار ، يقينى شود .
علاج تخميّه : اين تب را بايد با تنقيهء بدن - كه عمده هم همين است - و اطليه و ضمادات مبرّدهء مقويه و اغذيهء زود هضم علاج نمود . اين بيماران ، نبايد تا وقتى كه