شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — الصفحة ١٩
فهرست تفصيلى
عوارض گوناگون سدّههاى مذكوره ؛ مانند انواع اورام در اعضاى ظاهرى و باطنى و علائم تشخيص نوع مادهء اورام كه از بلغم يا صفرا ، يا سوداء يا بادهاى غليظه يا ساير رطوبات باشند .
فصل پنجم : علائم امراض امتلائيهء تفرق اتصاليه تفرق اتصالات ظاهريه تفصيل در انواع آن و بيان علامت هريك از انواع آن برحسب شكل ظاهرى و نوع مادهء آنها و تقسيمبندىهاى اطباء از آنها .
تفرق اتصالات باطنيه بىحسى اعضاى پائينتر ، دليل تفرق عصبى در بالاى آن اعضاء و خروج باد يا رطوبات يا اعضا از موضعى ، علامت تفرق در اغشيه و پردهها است .
بخش چهارم : معالجات امراض امتلائيّه باب اول : معالجهء امراض امتلائيهء معده و امعاء فصل اول امتلاى صفراوى معده كه علامتش بىاشتهائى و قلت عطش و تلخى دهان است .
علاج : آشاميدن ترشىهاى مليّنه ؛ و در صورت عدم بهبودى ، افزودن امالههائى جزئيه ؛ و در صورت كراهت يا عدم كاربرد اماله ، از افشرههاى ترشىدار به كار بردن ؛ و تكرار اين معالجات تا بهبودى كامل .
تبصره : معالجهء درد معده و امعاى حاصل از امتلاى صفراوى : استفاده از مسهل و مقيىءهاى قويه و نحوهء مصرف مسهلهاى صفرا ؛ و ضرورت صرف منضج قبل از مسهل بهعنوان قانون كلى مسهلات .
فصل دوم : امتلاى صفراوى - بلغمى معده و امعاء تلخى دهان و عطش و ترشى و لزوجت و غلظت در قىء ، علامت تركيب صفرا و بلغم در مادهء موجبهء امتلا است .
علاج : شرب مسهلات و مقيئات مخصوص به دفع صفرا و بلغم مركّب .
فصل سوم : امتلاى بلغمى معده و امعاء فقدان تلخى دهان ، وجود غلظت و ترشى و لزوجت در قىء ، علامات اين بيمارى است .
علاج : شرب منضج ، مسهل و مقىء دافع بلغم .
فايده : دو قانون در ساخت ادويهء منضجه و مسهله : اول ، كم و زياد كردن ادويه بر حسب عوارض . دوم ، كم و زياد كردن ادويه برحسب سنّ بيمار .