طب و فلسفه ، علوم طبيعى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠

قيام العرض بالعرض غير ممتنع

فعل را به توان همانند امكان و وجوب به شمار آورد ، به آسانى مىتوان گفت مبحث قوّه و فعل جز در فلسفه اولى در جاى ديگر نمىتواند مطرح گردد .

4 . شناختن اين مسئله كه آيا بالفعل مقدّم است يا بالقوّه ، خود يكى از اقسام تقدّم و تأخّر به شمار مىآيد . مسئلهء تقدّم و تأخّر و ذكر اقسام آن در باب وجود ، بدون ترديد از جمله مسائل فلسفهء اولى به شمار مىآيد . با شناخت اين مسئله كه آيا بالفعل مقدّم است يا بالقوّه ، شناخت برخى از اقسام تقدّم و تأخّر ميسر مىگردد .

قيام العرض بالعرض غير ممتنع

قيام العرض بالعرض غير ممتنع

مسئلهء جوهر و عرض يكى از مسائل رايج و پرماجرا در تاريخ فلسفه به شمار مىآيد .

تقسيم موجود به جوهر و عرض از جمله تقسيم‌هاى اوليه در باب ماهيت است . ماهيات موجود در نخستين تقسيم خود به دو قسم متمايز مىگردد كه به ترتيب عبارتند از :

1 . ماهيت ، هنگامى كه در خارج وجود پيدا مىكند ، در موضوع واقع نمىشود .

2 . ماهيت ، هنگامى كه در خارج وجود پيدا مىكند ، ناچار بايد وجود آن در يك موضوع تحقق يابد .

حكما برحسب اصطلاح ، قسم اول را « جوهر » و قسم دوم را « عرض » ناميده و هر يك از دو قسم جوهر و عرض را به اقسام گونه‌گون ديگر تقسيم كرده‌اند . مقولهء جوهر را به پنج قسم متمايز تقسيم كرده‌اند كه به ترتيب عبارتند از :

1 . هيولا يا مادهء اولى

2 . صورت فعليه

3 . جسم

4 . نفس

5 . عقل

مقولهء عرضى را نيز به نه قسم متمايز تقسيم كرده‌اند كه به ترتيب عبارتند از :

1 . مقولهء كم ( مقدار يا چندى )

2 . مقولهء كيف ( چونى )