طب و فلسفه ، علوم طبيعى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٧

الإنقلاب لا يكون دفعيّا

مىشوند و هم در عوارض خويش تغيير مىپذيرند . اصل تغيير و دگرگونى شدن را به اين دو قسم متمايز تقسيم كرده‌اند :

1 . تغيير تدريجى و پىدرپى .

2 . تغيير دفعى و ناگهانى

تغيير تدريجى و پىدرپى ، كه پيوسته اشياء به وسيلهء آن از مرحلهء قوّه به مقام فعليت خويش درمىآيند چيزى جز اصل حركت نيست . به اين ترتيب بايد گفت حركت عبارت است از خروج تدريجى و پىدرپى يك شىء از مرحلهء قوّه به مقام فعليت خويش . آنچه اكنون در اينجا لازم است مورد بحث و بررسى قرار گيرد ، اين است كه آيا تغيير دفعى و ناگهانى چيست و رابطهء آن با اصل حركت كدام است ؟

جاى هيچ‌گونه ترديد نيست كه پيدايش تغيير دفعى و ناگهانى بدون وجود دو شىء زير امكان‌پذير نمىباشد :

1 . موضوعى كه تغيير را مىپذيرد .

2 . قوّهء قبول تغيير پيش از آنكه تغيير به وقوع پيوندد .

در اين مسئله نيز به هيچ وجه ترديد نيست كه آنچه در پيدايش خود به اين دو شىء نيازمند است ، بدون وجود حركت امكان تحقق نمىيابد . زيرا ، همان گونه كه گذشت ، خروج يك شىء از مرحلهء قوّه به مقام فعليت خويش ، از هر نوع كه باشد و به هر كيفيت كه اتفاق افتد ، بدون وجود حركت امكان‌پذير نمىباشد . به اين ترتيب مىتوان گفت همان گونه كه تغيير تدريجى و پىدرپى ، بدون وجود حركت امكان‌پذير نيست ؛ تغيير دفعى و ناگهانى نيز بدون وجود حركت امكان تحقق نمىيابد .

در اينجا ممكن است اين پرسش پيش آيد كه اگر تغيير دفعى و ناگهانى نيز مانند تغيير تدريجى بدون وجود حركت امكان تحقق نمىيابد ، آيا تفاوت ميان اين دو نوع تغيير چيست ؟ چرا يكى از آن دو به‌طور تدريجى و پىدرپى صورت تحقق مىپذيرد و ديگرى به گونه‌اى دفعى و ناگهانى مجال بروز پيدا مىكند ؟ در مقام پاسخ به اين پرسش آنچه مىتواند نقش اساسى و تعيين‌كننده را به عهده داشته باشد اين دو مسئله است :