علم الأبدان ( فارسى ) — الصفحة ٧٧
دوم ملاقات حرارت
دل و با حصول قوت بطلب انتقام زيرا كه طلب انتقام با ضعف قوت صورت نه‌بندد و چون حال چنين باشد مستبعدست كه به حالت غضب غشى رو دهد و وجه هلاكت از حركت روح به باطن آنست كه چون روح و خون به باطن مىگرايند بافراط اختناق در مجارى مىافتد بنا بر شدت اجتماع و انحضار روح و خون و بالضرور حرارت غريزى منطفى مىگردد و باطن سرد مىشود و ظاهر نيز سرد مىگردد لانصراف الروح و الدم عنه و پوشيده نماند همچنانكه افراط حركت نفسانى ضرر مىرساند افراط سكون نفسانى نيز ضرر مىدهد بنا بر احداث برودت در بدن و بلادت در ذهن
باب نهم در بيان اسباب ممرضه
باب نهم در بيان اسباب ممرضه
اسباب ممرضه عبارت از سبب‌هاست كه احداث مرض مىكنند و سبب‌هاى حدوث امراض بر سه قسم‌ست بادى و سابقه و واصله و سبب از دو حال بيرون نيست
[ يك غير بدنى ]
[ يك غير بدنى ]
يكى آنكه بدنى نباشد و آن را بادى گويند پس سبب بادى امرى از امور خارج از بدن‌ست چون هواى حار كه احداث صداع كند و هواى بارد كه ايجاب استرخا در عصب نمايد يا امرى از امور نفسانى بود چون غضب كه موجب سخونت در ارواح شود و ايجاب حمامى يومى نمايد و ازين قبيل‌ست ديگر امور نفسانى كه موجب حمى و جز آن شود و شك نيست كه نفس غير بدن‌ست پس آنچه از جهت نفس واقع شود آن نيز بادى بود همچون امور خارجيه بالجمله امور خارجى و امور نفسانى را بادى گويند
[ دوم بدنى ]
[ دوم بدنى ]
دوم سابقه و آن اسباب بدنىست كه ميان وى و ميان مرض واسطه باشد سوم واصله و وى آنست كه ميان بدن و مرض واسطه نباشد مثال سابقه امتلاست مرحماى عفنه را زيرا كه امتلا واجب مىكند تپ عفنى را بواسطهء عفونت و مثال واصله عفونت است كه لازم‌ست آن را تپ عفنى زيرا كه در عفونت و تپ واسطه نيست و ازين اسباب ثلاثه سه قسم امراض حادث مىشوند سوء مزاج و مرض التركيب و تفرق الاتصال
اسباب حدوث سوء مزاج گرم
اسباب حدوث سوء مزاج گرم
اما سوء مزاج كه از سبب‌هاى گرم حادث شود پنج گونه است
يكى حركت
يكى حركت
كه از اعتدال بگذرد و آن حركت نفسانى باشد چون غضب غير مفرط يا حركت بدنى باشد چون رياضت غير مفرط و قيد غير مفرط از آنست كه حركت مفرط احداث برودت مىكند بسبب تحليل حرارت غريزى
دوم ملاقات حرارت
دوم ملاقات حرارت
غير مفرطست