علم الأبدان ( فارسى ) — الصفحة ١٤١
تدبير فطام اعنى از شير باز داشتن
و خوردن تخم گذر مفيدست و جرم گذر نيز مفيدتر و آنجا كه سبب قلت لبن قلت غذا باشد حسبوها كه از شعير و نخاله و حبوب ساخته باشند بخورانند و توفير در غذا مناسب دانند و واجب است كه در حسوها و غذاها اصل را زيانج و تخم او و تخم شبت و شونيز داخل كنند و نخاله و فجل بجوشانند و بنوشانند و تخم شبت و بزر كراث و بزر حلبه كوفته بيخته بعصارهء رازيانج و عسل و سمن بياميزند و به قدر حاجت بدهند و بسيار ماليدن پستان در تكثير لبن اثر تمام دارد و هرگاه سبب فساد شير كثرت شير بود كه متراكم شده كثيف شده باشد تدبيرش تنقيص شيرست به تقليل غذا و بتناول اشياى قليل الغذا و تضميد مكون و خل با طين و عدس مطبوخ به سركه بر سينه و ثدى نفع دارد و شراب آب شور نيز مفيدست
تدبير فطام اعنى از شير باز داشتن
تدبير فطام اعنى از شير باز داشتن
بايد دانست كه مدت طبعى ارضاع دو سال‌ست پس در شروع سال سوم از شير باز دارند و اگر مانعى نبود و قبل از فطام هرگاه طفل را خواهش تناول غير شير پديد آيد اندك‌اندك بدهند از اغذيهء مناسبه ملايمه و چون ثنايا اعنى دو دندان پيشين برآمدن گيرد در غذاى او چيزى قوىتر دهند بتدريج و چيزى كه در مضغ سخت بود هرگز ندهند كه موجب بطوء بروز دندان مىشود بنا بر تحليل مادهء آن بمضغ صلب و نخستين چيزى كه توان داد نان‌ست كه مرضعه نجايد و بدهد و بعد از ان نان به آب يا بعسل يا بشير توان داد و هرگاه غذا دهند آب نيز قدرى مىداده باشند علىالخصوص كه موسم گرما باشد و طفل خود ميل به آب كند گاه‌گاه آب باندكى شراب ممزوج كرده بدهند و هرگز توفير در آب و طعام نكنند بلكه باوقات معينه به قدر مناسب مىداده باشند تا باعث امتلا نشود و اگر امتلا حادث شود اول نشان آن انتفاخ بطن‌ست و بياض لون و جز آن بايد كه درين حالت هيچ غذا ندهند و به تنويم او كوشند تا كه گرانى دور شود و چندانكه زمانهء فطام نزديك‌تر رسد در شير تقليل كنند و در غذا بيفزايند و شبها از خواب بيدار كنند به تكليف و شير دهند تا باعث تنفر شود و روزانه طعام خورانند تا حاجت بشير كمتر شود و نيكوترين غذا شير و برنج‌ست و هريسهء گوشت نرم و نان ميده و بهترين موسم براى فطام بهارست و عند الضرورت در آخر زمستان و آخر تابستان نيز مجوز امّا در شدت ايّام صيف و شتا نبايد چه در صيف