سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى ) — الصفحة ٥١٤

الف . تسميه برحسب ارتباط با اشياء

چشمه ( به عربى : عين ) : چشمه على ؛

كاريز : كاريزك ؛

حوض : حوض سلطان ؛

جو : ميان جو ؛

چاه ، چا : سه‌چا ؛

چال : چال ميدان ؛

برف : برفك ؛

يخ : يخرود ؛

دريا ( كه به معنى رود بزرگ هم هست ، به تركى دنگيز ) : درياى خزر ، آمودريا . آبهائى را كه جريان سريع دارند با اضافه كردن « تير » ، « مجنون » و كلمهء تركى دلى مشخص مىكنند .

صفت مخصوص براى آبهاى راكد « ايستاده » يا « مرده » است مانند مرداب انزلى .

برحسب تأسيسات و ساختمانهاى مربوط به آب :

پل : دزفول « 4 » ، پل دلك ؛

بند ( مشتق از بستن ) : بند امير ، بند قيصر ، بندگير ؛

بندر : بندرعباس ، بندر بوشهر ؛

لنگر ( از لنگيدن ) : لنگرود ؛

برحسب كوهها و ارتفاعات :

كوه ( به تركى : داغ ) : فيروزكوه ، فولادكوه ، اگر يداغ ( آرارات ) ؛

گردنه : گردنه بالا ؛

كتل : كتل دختر ، كتل پيرزن ؛

تپه : گمش تپه ، دوشان‌تپه .

برحسب بريدگيهاى كوه :

تنگه ، تنگ : تنگ چهاررود ، تنگ دالان ؛

دره : هزاردره ، ديودره ، خرمدره .

در نام « دربند » كلمهء دره تلخيص شده است .

برحسب بناها ، ساختمانها و آباديها :

شهر : شهرنو ، شهر سبز ؛

ده ، كندوكوى ( به تركى : روستا ، ده ) :

ده‌گردو ، ده‌بيد ، آقكند ، سمركند ( سمرقند ) ، خواكند ( خوقند ) ، گوركوى ( ده‌گبرها ) ؛

برج : البرج كه البرز هم به آن مىگويند ؛

قلعه : سفيد قلعه ، سوخوم قلعه ؛

دز ( فارسى باستان و به معنى قلعه است ) : دزفول ( - دزپل ) ، رواندز ، دزده ، سال‌دوز « 5 » ؛

حصار : سرخ حصار ؛

سنگر : سنگرآباد ؛

كلات ( قلعهء درجه اول ) : بسيارى از قلاع به اين نام ؛

قصر : قصر قجر ، قصر شيرين ؛

طاق : طاق بستان ؛

منار : كله منار ؛

گمبد يا گمبذ : كبود گمبذ ؛

تالار : تالار پشت ؛

* * ايوان : ايوان كرك « 6 » ، ايوان طاق ؛

بازار : پيربازار ؛

كاروانسراى و رباط : رباطكريم ؛ تركيب با رباط در اسامى امكنه در تورات آمده است . و حالا در سراسر ممالك اسلامى عموميت دارد ؛

امامزاده : امامزاده اسمعيل ؛

كوشك ، كوشكك : بسيارى از مواضع

( 4 ) . برابر است با دژپل . - م . ( 5 ) . اگر منظور سلدوز باشد ظاهرا ارتباطى با دز ندارد . - م . ( 6 ) . شايد مراد ايوان كرخ باشد . - م .