مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٠٠

فصل پنجم از فصول باب كه حاوى قاعده‌اى عزيز و ارزشمند است كه فايده‌اش براى مبتدى و منتهى عام و فرا رسنده مىباشد

978 / 4 و از اين شاخه فرق بين مهاجر خدا و مهاجر امّ قيس است ، و مثال تعمّل در كارى و عمل به موجب آن اين است كه اعتقاد كند تمام خيرات اگرچه با مال حرام باشد پاداش دارد و با آن ( مال حرام ) به حج رود ؛ روايت شده كه اين‌چنين حج كننده هنگامى كه « لبيك لبيك » مىگويد ؛ در جواب « لا لبيك و لا سعديك » گفته مىشود ، و دراين‌باره گفته‌اند :

شنيده‌ام كه مسجدى از باج گرفتن ساخته‌اى

شكر خدا كه تو فرد ناموفقى هستى

اين مانند آن زن خودفروشى است كه از كسب آن گرسنگان را غذا مىدهد

و اين مثل سائرى براى خائنى كه صدقه مىدهد شد

در حالى كه اهل علم و تقوا به آن زن مىگويند :

واى بر تو ! نه زنا بده و نه صدقه بده

979 / 4 و اما تعمّل مطلقا ؛ متضمن ادعاى قدرت ؛ يعنى ربوبيت است ، سزاوار است كه به كلى از آن دورى كند ؛ چون آن اختصاص به الوهيت دارد ، خداوند مىفرمايد : وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ، يعنى : خدا شما را از عقوبتش مىترساند ( 28 - آل عمران ) ولى اگر از حيث مرتبهء شرع باشد ؛ مانند كوشش در امتثال اوامر و دستور به آنها و دورى از مناهى و بازداشتن از آنها با حكمت و برهان و سپس با مجادله كردن در حدّ توان دست و زبان و قلب كس ؛ و يا از حيث مرتبهء طبع باشد ؛ مانند كوشش در راه خودكفايى و كفايت آن‌كس را كه عهده‌دار است ؛ اين اشكالى وارد نمىآورد ، ولى از اين نكته نبايد - در همه احوال - غايب و غافل باشد كه اين به واسطهء فرمان الهى است بدين امر ؛ و يا مستحب و يا مباح بودن آن است ، لذا در مقام اعتبار كردن اين امر - اگرچه در خوردن و آشاميدن و نزديكى كردن باشد - بر آن پاداش مترتّب مىگردد ، چنان‌كه حديث صحيح گويا به اين امر است و حضرت شيخ قدس سره در تفسير بدان اشاره كرده است .

980 / 4 سپس گوييم : و مثل اين مستخلص و رهائى جو از هر جمعيّت ذاتى و يا صفاتى و يا فعلى روحانى و يا طبيعى شرعى و يا عادى چيزى است كه اختصاص به تمام حقايق كونى و الهى دارد كه حكم آن جمعيت و روح و صورت آن از آنها ( حقايق ) ظاهر مىشود تا هر فرع