مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٣

دنبالهء باقى مانده در تقسيم مراتب كلى كه در اين مرتبهء دوم از هم امتياز دارند

اصالت و به كون تبعيّت ، مانند علم و اراده و امثال اين دو ، لذا در قديم قديم است و در حادث حادث ، و هر دو هم متبوع ( تبعيت شده ) اند و هم تابع ؛ خواه هر يك از آن دو كلى باشند و يا جزئى .

66 / 4 پس كليات و متبوعات محدود در مبدأ مرتبهء علمى و رتبهء دوم و لوازم آن - در وسط و پايان آن ( رتبه ) - مىباشند .

67 / 4 برخى از چيزها ملازم آنها ( كليات و متبوعات ) در اين مرتبه مىباشند ، مانند قابليات غير مجعول و هيآت و شكلهاى معنوى .

68 / 4 و از جمله آن‌چه كه تحت احاطهء عالم ارواح است ، مانند حيات و علم و هيآت روحانى آنها و ظهور و بطون روحانى آنها ( ارواح ) نسبت به عالم مثال و حسّ .

69 / 4 و از جمله آن‌چه هم كه تحت احاطهء عالم مثال است همين‌طور مىباشد .

70 / 4 و از جمله آن‌چه كه تحت احاطهء عالم حس است ؛ مانند موجودات و هيآت و شكلهاى حسّى و قابليات وجودى مجعول براى علوم و اعمال ، و مانند اضافه و نسبت دادن مقولات ده‌گانه - از كمّ و كيف و غير اين دو - به آنها .

71 / 4 سپس ( گوييم : ) همهء اينها منحصر در پنج مرتبه است كه ششمى آنها جامع و فراگير همهء اينها است ، چون اينها اگر چه مظاهر و مجالىاند ؛ ولى هيچ كدام نيستند جز اين‌كه يا فقط براى حق ظاهر مىشوند و يا براى او و كون ( هر دو ) .

72 / 4 اول مرتبهء غيبت است ؛ به واسطهء غيبت هر شئى كونى از خودش و غير خودش در آن ، چون در آن هيچ ظهورى جز براى حق متعال نمىباشد ، و نفى ظهور از غير او به يكى از دو وجه است : يكى از آن دو به نفى كردن اعيان آنها است به كلى - به گونه‌اى كه خداوند بود و با او هيچ چيزى نبود - و اين مجلا عبارت از تعيّن اول است ، و ديگرى به نفى كردن وجود آنها است ، و اين مجلا عبارت از تعيّن دوم و عالم معانى و غيب دوم است .

73 / 4 و دوم - يعنى مرتبه‌اى كه آن‌چه در آن ظاهر مىشود براى كون است - اين مرتبه نيز از جهت علم و ادراك سه قسم است :

74 / 4 چون ظهور يا براى موجودات بسيط است و در ذاتشان كه مرتبهء ارواح ناميده مىشود .