مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٨

اصل اول در اوّلين مراتب منعوت و آن مرتبهء جمع و وجود است

- و سوم و چهارم و تا بىنهايت - بر پا شود « 1 » .

12 / 4 هشتم ( مرتبهء ) محل نفوذ اقدار ( قدرها و امور تقديرى ) و اهداف تيرهاى توجهات غيبى ( در عالم خارج و ناسوت ) است .

13 / 4 تمام اين‌ها منقول از سخن حضرت شيخ قدس سره بود كه در آن شبهاتى چند است :

14 / 4 نخست اين كه حضرت شيخ قدس سره در رسايل ( نامه‌ها ) و به ويژه در نصوص گفته : مبدئيت صفت نسبت علمى است كه پائين‌تر از اين مرتبه است ، ولى در اينجا مبدئيت را براى اين مرتبه قرار داده است .

15 / 4 جوابش اين‌كه : مراد به مبدئيت در اينجا ؛ مبدئيت اصلى جملى است نه فعلى تفصيلى ، به دليل آن‌كه در فك ختم فص نوحى ( از كتاب فكوك ) گفته : اولين مراتب الهى كه بدان اوّليّت حق و مبدئيت او اثبات مىگردد مرتبهء احديت جمع است و صفت مصدريت و فياضيت پس از آن است .

16 / 4 دوم اين‌كه در فك ختم فص آدمى گويد : اختصاص او به الوهيت به سبب اشتراك در احديت جمع است ، چون الوهيت كه تعبير از آن به اسم جامع « الله » مىشود مشتمل بر خصايص و ويژگيهاى تمام اسماء است و بين آن ذات هيچ واسطه‌اى نيست ، و همين‌طور حقيقت انسان عبارت از برزخيت جامع است بين احكام وجوب و احكام امكان ؛ لذا به هر دو احاطه دارد ؛ و اوّليّت از اين وجه و آخريّت - از حيث منتهى شدن احكام بدان - مانند پديد آمدن از آن است . سپس گفته : هر كس هنگام بازگشت به اين برزخيتى كه داراى وحدانيت است و آن وحدانيت تالى مرتبهء احديت مىباشد منتهى شود ؛ او مخلوق در احسن تقويم است و اجرش غير ممنون ( مقطوع ) .

( 1 ) - البته اگر تجليات ظهورى و بطونى و بسطى و قبضى در هر آنى اعتبار شود ، چون خداوند هر آنى در شأنى است ، پس آن‌چه كه مجلاى تمام تعينات ظاهرى او است تحت نور كبريايى او پنهان مىشود و به واسطهء تجليات اسماء باطنى قبض مىكند و سپس - براى بار دوم - مجلاى تجلى ظاهر و سپس باطنى و بعد ظاهرى مىگردد و همين‌طور ادامه پيدا مىكند .